Σε ισχύ τίθεται το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, αλλάζοντας τους κανόνες για τη χωροθέτηση νέων ενεργειακών έργων σε ολόκληρη τη χώρα.
Το πλαίσιο προβλέπει περισσότερες ζώνες αποκλεισμού και αυστηρότερες προϋποθέσεις για φωτοβολταϊκά, αιολικά πάρκα και σταθμούς αποθήκευσης, με ειδικές ρυθμίσεις για προστατευόμενες περιοχές, νησιά, τουριστικές ζώνες και χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η σχετική Υπουργική Απόφαση υπογράφεται από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου και τους υφυπουργούς Νίκο Τσάφο και Μαριλένα Σούκουλη.
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αντικαθιστά τους κανόνες που είχαν θεσπιστεί το 2008 και προσαρμόζει τον χωρικό σχεδιασμό στις σημερινές περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, βασικός στόχος είναι η ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας να συνδυαστεί με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, του τοπίου, των τοπικών κοινωνιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Ο σχεδιασμός έχει μακροπρόθεσμο ορίζοντα την επίτευξη των ενεργειακών στόχων της χώρας έως το 2050. Η τελική μορφή του διαμορφώθηκε έπειτα από δημόσια διαβούλευση και αφού εξετάστηκαν οι γνωμοδοτήσεις του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του Κεντρικού Συμβουλίου Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων.
Η πλέον καθοριστική αλλαγή σε σχέση με το αρχικό προσχέδιο εντοπίζεται στο Άρθρο Τρίτο των μεταβατικών διατάξεων. Ενώ το κείμενο της διαβούλευσης έθετε ως αυστηρό χρονικό ορόσημο προστασίας την 20ή Μαΐου 2026 για τους φακέλους Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) που είχαν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας, το τελικό ΦΕΚ διεύρυνε αυτό το περιθώριο μέχρι και την ημέρα δημοσίευσής του, δηλαδή τη 19η Αυγούστου 2026.
Η εξέλιξη αυτή έχει άμεσο αντίκτυπο στον ενεργειακό χάρτη της Κρήτης. Το νέο πλαίσιο εισάγει οριζόντιους περιορισμούς, όπως το ανώτατο όριο φέρουσας ικανότητας στο 4% ανά Δημοτική Ενότητα για όλο το νησί, την απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων και το φίλτρο προστασίας σε περιοχές Natura και Ζώνες Ειδικής Προστασίας. Ωστόσο, επενδυτικοί φάκελοι στο Λασίθι και την υπόλοιπη Κρήτη που κατέθεσαν πλήρεις ΜΠΕ εντός του καλοκαιριού διασώζονται από τις νέες απαγορεύσεις και θα αξιολογηθούν με το προγενέστερο, ευνοϊκότερο καθεστώς.
Πού απαγορεύονται τα νέα φωτοβολταϊκά
Για τους νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς θεσπίζεται ενιαίο και αυστηρότερο καθεστώς αποκλεισμού σε ολόκληρη τη χώρα.
Η εγκατάσταση νέων φωτοβολταϊκών δεν θα επιτρέπεται:
- σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000,
- σε δάση και δασικές εκτάσεις,
- σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,
- σε εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση,
- σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους,
- σε περιοχές προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς,
- σε περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες,
- σε Περιοχές Άνευ Δρόμων,
- σε ακτές κολύμβησης,
- σε ιστορικούς τόπους,
- σε αρχαία μνημεία, είτε είναι χαρακτηρισμένα είτε προστατεύονται αυτοδικαίως,
- σε χαρακτηρισμένα νεότερα μνημεία που χρονολογούνται μετά το 1830,
- σε αρχαιολογικές ζώνες αυξημένης προστασίας και
- σε περιοχές όπου βρίσκονται πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης.
Οι ιστορικοί τόποι, τα αρχαία και νεότερα προστατευόμενα μνημεία και οι περιοχές υδροληψίας προστέθηκαν στις ζώνες αποκλεισμού μετά τη δημόσια διαβούλευση.
Οι περιορισμοί για τα πλωτά φωτοβολταϊκά
Ειδικοί κανόνες προβλέπονται για την εγκατάσταση πλωτών φωτοβολταϊκών στη θάλασσα και στις λίμνες.
Από τη χωροθέτησή τους αποκλείονται:
- τα καταδυτικά πάρκα,
- τα νεότερα ναυάγια,
- οι περιοχές αγκυροβολίας και
- τα τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.
Κατά την εξέταση νέων εγκαταστάσεων θα λαμβάνονται επίσης υπόψη τα αλιευτικά πεδία και θα πρέπει να τηρούνται οι αναγκαίες αποστάσεις ασφαλείας. Σε περιοχές που θεωρούνται ευάλωτες σε φυσικά φαινόμενα θα απαιτούνται πρόσθετα μέτρα για την ασφαλή εγκατάσταση και λειτουργία των έργων.
Στο 1,5% το ανώτατο όριο κάλυψης από φωτοβολταϊκά
Μία από τις βασικότερες αλλαγές αφορά την έκταση που θα μπορούν να καταλαμβάνουν οι νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις.
Για πρώτη φορά καθιερώνεται οριζόντιο ανώτατο όριο κάλυψης γης σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας. Η συνολική έκταση των νέων φωτοβολταϊκών σταθμών δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το 1,5% της έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας.
Το όριο αφορά έργα που δεν έχουν ήδη λάβει περιβαλλοντική αδειοδότηση. Στόχος του μέτρου είναι να αποτραπεί η υπερσυγκέντρωση εγκαταστάσεων σε συγκεκριμένες περιοχές, να περιοριστεί η επιβάρυνση του τοπίου και να προστατευθούν η αγροτική και παραγωγική γη, η τοπική οικονομία και η ισορροπία μεταξύ των διαφορετικών χρήσεων.
Πού απαγορεύονται τα νέα αιολικά πάρκα
Αυστηρότερες ζώνες αποκλεισμού θεσπίζονται και για τους νέους αιολικούς σταθμούς.
Η εγκατάστασή τους δεν θα επιτρέπεται:
- στην Αττική και στη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης,
- σε περιοχές με υψόμετρο μεγαλύτερο των 1.200 μέτρων,
- σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,
- σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους,
- στους πυρήνες των εθνικών δρυμών,
- στις ζώνες απόλυτης προστασίας της φύσης και στις ζώνες προστασίας της φύσης,
- σε Περιοχές Άνευ Δρόμων,
- σε ακτές κολύμβησης,
- σε απάτητες παραλίες,
- σε ιστορικούς τόπους,
- σε αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα,
- σε χαρακτηρισμένα νεότερα μνημεία μετά το 1830,
- σε περιοχές με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης και
- σε τμήματα ενεργών λατομικών, μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών που λειτουργούν επιφανειακά.
Περιορισμοί σε μικρά νησιά και τουριστικές ζώνες
Περιορισμοί προβλέπονται και για τα νησιά που έχουν έκταση μικρότερη από 300 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Εξαιρέσεις θα μπορούν να εξετάζονται όταν τα έργα εξυπηρετούν κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές, όπως εγκαταστάσεις αφαλάτωσης, ή όταν κρίνονται αναγκαία για την ασφάλεια του ενεργειακού συστήματος.
Αιολικά πάρκα δεν θα μπορούν επίσης να εγκαθίστανται σε εκτός σχεδίου περιοχές όπου προβλέπεται ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού και αναψυχής.
Μετά τη δημόσια διαβούλευση αποφασίστηκε να απαγορευθούν οι νέοι αιολικοί σταθμοί και στις περιοχές που εντάσσονται στις κατηγορίες Α και Β του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό.
Τι αλλάζει για την εγκατάσταση αιολικών στα νησιά
Για τον νησιωτικό χώρο θεσπίζονται ειδικοί κανόνες περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Κάθε νέο αιολικό έργο στα νησιά θα πρέπει να συνοδεύεται από ειδική μελέτη τοπίου. Η μελέτη θα εξετάζει:
- το μέγεθος του αιολικού σταθμού,
- τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του τοπίου και
- τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει το έργο στις θέες και στο φυσικό περιβάλλον.
Για τις ορεινές περιοχές των νησιών προβλέπεται αξιολόγηση κάθε επένδυσης ξεχωριστά, με βάση τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπιακά χαρακτηριστικά της θέσης.
Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς στον νησιωτικό χώρο παραμένει στο 4% της έκτασης κάθε Δημοτικής Ενότητας.
Οι εξαιρέσεις στις ζώνες προστασίας της ορνιθοπανίδας
Ιδιαίτερα αυστηρό καθεστώς καθιερώνεται για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου Natura 2000, οι οποίες αφορούν την προστασία της ορνιθοπανίδας.
Στις συγκεκριμένες περιοχές η εγκατάσταση αιολικού πάρκου θα μπορεί να επιτραπεί μόνο κατ’ εξαίρεση και εφόσον πληρούνται ταυτόχρονα δύο προϋποθέσεις:
- το έργο να προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη της περιοχής και
- το αιολικό δυναμικό στη συγκεκριμένη θέση να ξεπερνά τα 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.
Τι προβλέπεται για περιοχές με χαμηλό μέσο αιολικό δυναμικό
Ειδική δυνατότητα αξιοποίησης προβλέπεται για θέσεις που εμφανίζουν υψηλό αιολικό δυναμικό, παρότι βρίσκονται σε Δημοτικές Ενότητες με χαμηλότερο μέσο όρο.
Σε Δημοτικές Ενότητες όπου το μέσο αιολικό δυναμικό είναι μικρότερο από 4 μέτρα ανά δευτερόλεπτο, θα μπορεί κατ’ εξαίρεση να εγκρίνεται η εγκατάσταση αιολικού σταθμού, εφόσον αποδεικνύεται ότι στη συγκεκριμένη θέση το δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.
Για την εφαρμογή της εξαίρεσης απαιτούνται:
- πιστοποιημένη μέτρηση του αιολικού δυναμικού, η οποία θα υποβάλλεται στη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων,
- περιορισμός του έργου ώστε να μην υπερβαίνει το 1% της φέρουσας ικανότητας της Δημοτικής Ενότητας και
- τήρηση όλων των υπόλοιπων οριζόντιων περιορισμών για το υψόμετρο, το μέγεθος των νησιών και τις ζώνες αποκλεισμού.
Ποιες άλλες μορφές ενέργειας καλύπτει το πλαίσιο
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο δεν αφορά μόνο τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά πάρκα.
Επικαιροποιούνται επίσης οι όροι και οι κατευθύνσεις για:
- το βιοαέριο,
- το βιομεθάνιο,
- τη βιομάζα,
- τα βιορευστά,
- τη γεωθερμία,
- τα μικρά υδροηλεκτρικά έργα και
- τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, όπως οι μπαταρίες.
Το ΕΧΠ-ΑΠΕ εκπονείται σε συνδυασμό με τα νέα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό και τη Βιομηχανία. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα ενιαίο μοντέλο χωρικού σχεδιασμού, ώστε οι διαφορετικές αναπτυξιακές δραστηριότητες να συντονίζονται και να αποφεύγονται συγκρούσεις μεταξύ των χρήσεων γης.
Ποια έργα εξαιρούνται από το νέο πλαίσιο
Για λόγους ασφάλειας δικαίου, οι νέοι κανόνες δεν ανατρέπουν επενδύσεις που λειτουργούν ήδη ή έχουν φτάσει σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης.
Εκτός του πεδίου εφαρμογής παραμένουν:
- τα έργα που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία,
- όσα έχουν άδεια ή έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου περιβαλλοντικής αδειοδότησης πριν από τη δημοσίευση του νέου πλαισίου σε ΦΕΚ,
- οι μικρές εγκαταστάσεις ΑΠΕ που εξαιρούνται από τις αδειοδοτικές διαδικασίες,
- τα μεγάλα υδροηλεκτρικά έργα και τα έργα αντλησιοταμίευσης,
- τα φωτοβολταϊκά σε στέγες, ακάλυπτους χώρους οικοπέδων και τεχνητές ή κατασκευασμένες επιφάνειες,
- οι σταθμοί παραγωγής από κυματική και άλλες μορφές ενέργειας,
- οι εγκαταστάσεις παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου και
- τα συνοδά έργα των σταθμών ΑΠΕ.
Παπασταύρου για περισσότερη ελληνική ενέργεια από ήλιο και άνεμο
Ο Σταύρος Παπασταύρου επισήμανε ότι το νέο πλαίσιο επιχειρεί να καθορίσει με σαφήνεια τόσο τις περιοχές στις οποίες μπορούν να αναπτύσσονται έργα ΑΠΕ όσο και εκείνες που πρέπει να προστατεύονται.
Όπως ανέφερε, στόχος είναι η αξιοποίηση του ήλιου και του ανέμου να προχωρήσει με κανόνες, ενισχύοντας την ενεργειακή αυτονομία της χώρας και συμβάλλοντας σε περισσότερο προσιτές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Ο υπουργός υπογράμμισε ακόμη ότι αποκλείεται η εγκατάσταση ΑΠΕ σε εκτάσεις της Αττικής και της Μητροπολιτικής Περιοχής Θεσσαλονίκης που επλήγησαν από πυρκαγιές.
Από την πλευρά του, ο Νίκος Τσάφος χαρακτήρισε το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ σημαντικό ορόσημο για την ενεργειακή μετάβαση. Τόνισε ότι η ηλιακή και η αιολική ενέργεια θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται, αλλά πλέον με αυστηρότερους κανόνες για την προστασία του περιβάλλοντος και την ενίσχυση της κοινωνικής συναίνεσης.
Πηγή : Ράδιο Λασίθι
