Η συζήτηση γύρω από την ονομασία της θαλάσσιας περιοχής νότια της Κρήτης δεν αποτελεί μια απλή γεωγραφική ή φιλολογική διαφορά. Συνδέεται άμεσα με την ιστορική μνήμη, τη γεωγραφική συνέχεια του Ελληνισμού, αλλά και με τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας.
Ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου η Τουρκία διδάσκει πλέον επίσημα σε όλες της εκπαιδευτικές της βαθμίδες, τη θεωρία της λεγόμενης “Γαλάζιας Πατρίδας”, αμφισβητώντας ευθέως τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στο Αιγαίο, στο σύμπλεγμα του Καστελόριζου έως την Κρήτη και στην Ανατολική Μεσόγειο, η Ελλάδα οφείλει να προστατεύσει όχι μόνο τα σύνορά της αλλά και την ίδια τη γεωγραφική και ιστορική της ορολογία.
Σε αυτή την πολυετή προσπάθεια πρωτοστατούν από το 2014 ο Μανώλης Λουτσέτης, σμήναρχος ε.α. από την Ιεράπετρα, και ο Χρήστος Κηπουρός, πολιτικός μηχανικός και πρώην βουλευτής Έβρου. Με τεκμηριωμένες παρεμβάσεις, ιστορικές αναφορές, γεωγραφικά στοιχεία και χαρτογραφικά ντοκουμέντα, αναφορές στη Βουλή, επιδιώκουν την επίσημη καθιέρωση του όρου “Νότιο Κρητικό Πέλαγος”, όπως ήδη χρησιμοποιείται σε επίσημους χάρτες, κρατικά έγγραφα, διεθνείς οργανισμούς και υπηρεσίες του ελληνικού κράτους.
Οι δύο αυτοί άνθρωποι αναδεικνύουν διαχρονικά την ανάγκη ενιαίας αντίληψης του Αιγιακού χώρου και των ελληνικών δικαιωμάτων που απορρέουν από το Δίκαιο της Θάλασσας, με βάση την αρχή της μέσης γραμμής, τα 12 ναυτικά μίλια και την ελληνική ΑΟΖ. Την ίδια στιγμή, επισημαίνουν την αντίφαση να χρησιμοποιείται επίσημα από το ελληνικό κράτος ο όρος “Νότιο Κρητικό Πέλαγος”, ενώ στα σχολικά βιβλία εξακολουθούν να διδάσκονται όροι όπως “Λιβυκό Πέλαγος” ή ακόμη χειρότερα η αόριστη διατύπωση “θάλασσα νότια της Κρήτης”.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο γεωγραφικό· είναι βαθιά πολιτικό, πολιτισμικό και εθνικό. Γιατί τα ονόματα δεν είναι απλές λέξεις. Είναι φορείς ιστορίας, συλλογικής μνήμης και εθνικής συνέχειας. Και όταν ένα κράτος δεν κατοχυρώνει ούτε τη γεωγραφική του ορολογία μέσα στην ίδια του την εκπαίδευση, αφήνει χώρο σε αναθεωρητισμούς και αμφισβητήσεις.
Η ανάγκη, λοιπόν, να καθιερωθεί επισήμως ο όρος “Νότιο Κρητικό Πέλαγος” στα σχολικά βιβλία, στους σχολικούς χάρτες και στη δημόσια χρήση, ακόμη και στα δελτία καιρικών φαινομένων, αποτελεί πλέον όχι μόνο ιστορική και γεωγραφική υποχρέωση, αλλά και πράξη εθνικής συνέπειας και αυτοσεβασμού.
«Κρήτη, το μεγάλο νησί της Μεσογείου, κείται στο μέσον του πελάγους της»
Τα τελευταία χρόνια στα σχολικά βιβλία και στους σχολικούς χάρτες η θαλάσσια περιοχή νότια της νήσου Κρήτης αναγράφεται και διδάσκεται με το γεωγραφικό τοπωνύμιο “Λιβυκό Πέλαγος”, και η θαλάσσια περιοχή βόρεια της νήσου Κρήτης αναγράφεται και διδάσκεται με το γεωγραφικό τοπωνύμιο “Κρητικό Πέλαγος”. Και τα δύο όμως αυτά γεωγραφικά τοπωνύμια δεν υπάρχουν στη λίστα των Ελληνικών Τοπωνυμίων που κατατέθηκαν στον ΟΗΕ το 2023.
Ας κάνουμε μια μικρή ιστορική αναδρομή, χρονολογικά, για τα γεωγραφικά τοπωνύμια της θαλάσσιας περιοχής γύρω από τη νήσο Κρήτη, από την εποχή του Ομήρου μέχρι σήμερα.
Η νήσος Κρήτη αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της Ελλάδας. Η ελληνικότητα των κατοίκων της αναφέρεται από τον Όμηρο και το σύνολο των αρχαίων συγγραφέων.
Εκτός από την ελληνικότητα του πληθυσμού της, πλήθος αρχαίων χαρτογράφων, Ελλήνων και άλλων, αναφέρουν από την αρχαιότητα ότι η Κρήτη ζει και κάθεται μέσα στο πέλαγός της.
Στα μέσα της Μεσογείου κάθεται αιώνες τώρα, καμαρωτά, το ηρωικό νησί της Κρήτης, που λόγω της γεωγραφικής αυτής θέσης ήταν περιζήτητο λάφυρο για τους εκάστοτε κατακτητές.
Από την Κρήτη πέρασαν πολλοί κατακτητές και ο πληθυσμός της παρέμεινε ελληνικός, συνεχίζοντας τις παραδόσεις και τα έθιμα των αρχαίων Ελλήνων κατοίκων του νησιού.
Οι αρχαίοι χαρτογράφοι αναφέρουν ότι η Κρήτη “κείται στο μέσον του πελάγους της”, αναγνωρίζοντας ότι η Κρήτη έχει ένα πέλαγος, το Κρητικό Πέλαγος.
Η ενιαία θαλάσσια περιοχή γύρω από τη νήσο Κρήτη ονομαζόταν στην αρχαιότητα Κρήσιον Πέλαγος και στη συνέχεια Κρητικόν Πέλαγος.
Κρήσιον Πέλαγος: Πρόκειται για έναν γεωγραφικό χαρακτηρισμό της θαλάσσιας περιοχής γύρω από τη νήσο Κρήτη, που απαντάται σε κείμενα της αρχαίας ελληνικής, λατινικής και βυζαντινής γραμματείας (Σοφοκλής, Οράτιος, Θουκυδίδης κ.ά.) για να περιγράψει τη θαλάσσια περιοχή γύρω από την Κρήτη. Αναφορές σε αυτό υπάρχουν στον Τόμο Α’ των “Κρητικών Χρονικών”.
Η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Κρήτης έχει δημοσιεύσει τις αναφορές αυτές για το Κρήσιον Πέλαγος.
Κρήτη και Κρήσιον Πέλαγος στην αρχαιότητα
Οι αντίξοες συνθήκες διαχείμασης και οι κίνδυνοι που εγκυμονούσε ο διάπλους του Κρητικού Πελάγους αποτελούν κοινούς τόπους σε κείμενα της αρχαίας ελληνικής, της λατινικής και της βυζαντινής γραμματείας. Ανιχνεύονται μνείες των τόπων αυτών σε έργα του Σοφοκλή, του Ορατίου, του Θουκυδίδη, του Απολλωνίου Ροδίου, του Ευσταθίου και της Παλατινής Ανθολογίας.
Ο Όμηρος την αποκαλεί όχι νησί αλλά γη «γαίαν μέσω ενί πόντω» και «εκατόμπολιν». Εξατίας του μήκους της νήσου και της γεωγραφικής θέσης της , το γύρω από αυτή , ιδίως προς βορρά, ταραχώδες ως επί το πλείστον πέλαγος, και σήμερα, πολύ δε περισσότερο κατά την αρχαιότητα με τα μικρά πλοία της εποχής, θεωρείτο “δυσχείμερον” και επικίνδυνο.
Ο Σοφοκλής στις “Τραχίνιές” του εισάγει τον χορό που αναζητά τον Ηρακλή και λέει ότι, «όπως βλέπει τις εις μία εκτεταμένη και τρικυμιώδη θάλασσα τα κύματα του βορρά ή του νότου να έρχονται και να φεύγουν, έτσι και η πολύπονος τύχη άλλοτε καταβυθίζει και άλλοτε ανυψώνει, όπως ένα πλοίο το οποίο ταξιδεύει εις τα κύματα του τρικυμιώδους Κρητικού Πελάγους».
Ο σχολιαστής του Σοφοκλέους παρατηρεί δια το “Κρήσιον Πέλαγος” ότι λέγεται αυτό «ως πάνυ χειμαζόμενης της περί Κρήτην θαλάσσης».
Κρήσιον Πέλαγος είναι το και από τον Θουκυδίδη και Αριστοτέλη και μετά , το καλούμενον Κρητικόν Πέλαγος, το οποίον όμως πολλές φορές στους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους συγγραφείς συγχέεται με Μυρτώον Πέλαγος ή παρεκτείνεται μέχρι της Σικελίας.
Ο Στράβων λέει ότι το Σικελικό Πέλαγος συνορεύει με το Κρητικόν Πέλαγος.Το Κρητικό Πέλαγος καλεί ο Στράβων (8,335) και Κρητικήν Θάλασσαν.
Ο Πλίνιος πάλι για «τα εν
Κρήτη και επί της Κρήτης, ότι οποιοδήποτε προϊόν εν αυτή παράγεται
υπερέχει άπειρον όσον των ομοίων προϊόντων των παραγομένων εν άλλαις
χώραις, αλλά και τα περί αυτήν, την θαυμασίαν αληθώς νήσον, ηξιώθησαν
ιδιαιτέρας προσοχής. Εκ τούτων δε και το Κρήσιον Πέλαγος έλαβε την
παροιμιώδη σημασία του».
Ο Στράβων, με βάση το σύστημα ονοματοθεσιών
στα πελάγη σύμφωνα με το ανεμολόγιο και το όνομα Λίβας, ο νοτιοδυτικός
άνεμος που καίει τα σπαρτά, διατήρησε το όνομα “Λιβυκό”, που είχε πιο
πριν ειπωθεί από τον ιστορικό Πολύβιο.
Ο Ortelius όμως έρχεται
και, χαρτογραφώντας τη νήσο Κρήτη, προβαίνει σε δύο ενέργειες που, πέραν
της δικαίωσης του Έλληνα μέντορά του Στράβωνα, είναι καθοριστικές και
ανατρεπτικές για τη συνέχεια. Με την επικεφαλίδα ότι η Κρήτη βρίσκεται
στο μέσον του πελάγους της {Ponto}, και με την ισοδύναμη τελειωτική
διευκρίνιση που έγραψε κάτω από τον χάρτη στα 1584: “Africum Libycum
Mare”. Γράφει δηλαδή ότι το Λιβυκό Πέλαγος είναι μόνο αφρικανικό.
Καμία σχέση με την Ευρώπη.
Ο χάρτης του Abraham Ortelius (έκδοση 1584), με την επιγραφή “Creta Iovis Magni, Medio Iacet Insula Ponto” (“Η Κρήτη του μεγάλου Δία, το νησί που κείται στο μέσο του πελάγους”), αποτελεί το πρώτο χαρτογραφικό “πιστοποιητικό ιδιοκτησίας”. Η λέξη PONTO (Πέλαγος) προϋποθέτει ένα ενιαίο Κρητικό Πέλαγος, θωρακίζοντας την κυριαρχία του νησιού.
Επιμένουμε στους Στράβωνα και Ortelius, που αν και ο Φλαμανδός Ortelius είναι 1.590 χρόνια μεταγενέστερος από τον Έλληνα Πόντιο Στράβωνα, όχι μόνο έγινε “φίλος” του αλλά και επαναλαμβάνει στους χάρτες του τη φράση “ut ait Strabo”, δηλαδή «όπως λέει ο Στράβων».
Αν ο Πάρης και η Ελένη υπήρξαν τα μυθολογικά προσχήματα μιας ανήθικης γεωοικονομίας για τον έλεγχο των ροών στην Τροία, σήμερα η Chevron καλείται να επιλέξει: θα συνεχίσει να πλέει στα θολά νερά ενός ανύπαρκτου “Λιβυκού” ή θα επενδύσει σε μια ηθική γεωοικονομική σχέση;
Η αποδοχή του ονόματος “Νότιο Κρητικό Πέλαγος” δεν είναι μια τυπική λεπτομέρεια. Είναι η αναγνώριση της ευρωπαϊκής και ελληνικής κυριαρχίας, η μόνη που εγγυάται τη σταθερότητα απέναντι σε κάθε ενεργειακό τυχοδιωκτισμό.
Τα λόγια του Ουμπέρτο Έκο είναι ξεκάθαρα: «Τα ονόματα δεν είναι απλές ετικέτες αλλά φορείς πολιτισμικής και ιστορικής σημασίας. Η αλλαγή ή η διαγραφή τους αποτελεί προσπάθεια αλλοίωσης της συλλογικής μνήμης».
Η Ιστορική Αλήθεια (Μνήμη = Μη Λήθη)
Η Κρήτη, η “εκατόμπολις γαία” του Ομήρου, δεν περιβάλλεται από “αόριστα” νερά. Από τον Θουκυδίδη μέχρι τον Στράβωνα, η θαλάσσια περιοχή ορίζεται ως Κρήσιον ή Κρητικόν Πέλαγος, το οποίο ιστορικά εκτείνεται μέχρι τη Σικελία.
Η χρήση του όρου “Λιβυκό” αποτελεί γεωγραφική παρανόηση που ο κορυφαίος χαρτογράφος Ortelius (1584) ξεκαθάρισε οριστικά: το Λιβυκό είναι μόνο αφρικανικό (Africum).
Η Γεωμετρία της Εθνικής Επιβίωσης
Σήμερα, η “αοριστία” του ονόματος χρησιμοποιείται ως εργαλείο υβριδικού πολέμου. Η Αθήνα, οχυρωμένη στα “μετόπισθεν”, φοβάται το όνομα, ενώ οι “έμπροσθεν”, ο λαός της Κρήτης , το διεκδικεί.
• Το αντικλείδι: Η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια στη Νότια και Δυτική Κρήτη, ξεκινώντας από τα Αντικύθηρα, είναι η απάντηση στην ψηφιακή παραχάραξη.
• Η σύνδεση: Όπως η Μάλτα της Μέτσολα και το Σικελικό Πάτσινο ορίζουν την κυριαρχία τους, έτσι και η Κρήτη πρέπει να φορέσει το “κολιέ των 12 μιλίων”.
Το Νότιο Κρητικό Πέλαγος δεν είναι “νερό”. Είναι εθνικό έδαφος και πατρίδα. Η “έξοδος της Κρήτης” από την αοριστία στην κυριαρχία είναι η νέα εθνική παλιγγενεσία που ξεκινά από τους πολίτες και όχι από τα υπουργεία.
Μνήμη και αλήθεια
Αν η Μνήμη ορίζεται ως το απόλυτο αντίθετο της Λήθης, και η Αλήθεια, ετυμολογικά και ουσιαστικά, είναι η άρνηση της Λήθης (α-λήθη), τότε η Μνήμη και η Αλήθεια ταυτίζονται σε μια κοινή γεωμετρία. Σε αυτή την ταύτιση, η Ρούμελη, η Ρωμανία και η Ρωμιοσύνη παύουν να είναι απλές αναμνήσεις και γίνονται τα ζωντανά υποστυλώματα της νέας εθνικής παλιγγενεσίας.
Γιατί ένας λαός που θυμάται είναι ένας λαός που ζει μέσα στην Αλήθεια. Από όλα τα παραπάνω συμπεραίνεται εύκολα ότι η θάλασσα που βρέχει την Κρήτη, είναι το παλαιόν Κρήσιον Πέλαγος και σήμερα Κρητικό Πέλαγος.
Λόγω της μεγάλης έκτασης που καλύπτει το Κρητικό Πέλαγος, τα τελευταία χρόνια (από το 1980 σύμφωνα με το ΥΠΕΘΑ) χωρίζεται σε Βόρειο Κρητικό Πέλαγος για τη θαλάσσια περιοχή βόρεια της νήσου Κρήτης και σε Νότιο Κρητικό Πέλαγος για τη θαλάσσια περιοχή νότια της νήσου Κρήτης και έως την Ελληνική ΑΟΖ προς τα νότια. Οι παραπάνω γεωγραφικοί χαρακτηρισμοί κατατέθηκαν στον ΟΗΕ το 2023 με τα Ελληνικά Γεωγραφικά Τοπωνύμια.
Η θαλάσσια περιοχή νότια της νήσου Κρήτης ονομάζεται από το 1980 “Νότιο Κρητικό Πέλαγος”.
Τα παλιά χρόνια την περιοχή αυτή κάλυπτε γεωγραφικά το Λιβυκό Πέλαγος και από το 1980 ο γεωγραφικός αυτός χαρακτηρισμός παραμένει στις ακτές της Βόρειας Αφρικής και εντός των αφρικανικών ΑΟΖ.
Ο γεωγραφικός χαρακτηρισμός “Νότιο Κρητικό Πέλαγος” υπάρχει αποτυπωμένος σε έντυπους χάρτες και αναγράφεται σε επίσημες αναφορές στα ΦΕΚ, σε έγγραφα υπουργών, σε έγγραφο ενημέρωσης της Βουλής, στα Ελληνικά Γεωγραφικά Τοπωνύμια στον ΟΗΕ, στους χάρτες της Παγκόσμιας Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, στην Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, στην Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού, στη Γεωγραφική Υπηρεσία του Γενικού Επιτελείου Στρατού, σε ιστορικό χάρτη της Βουλής, σε χάρτες εκδοτικών οίκων κ.ά.
Η γεωγραφική αυτή θαλάσσια περιοχή νότια της νήσου Κρήτης, που περιλαμβάνεται στην Ελληνική ΑΟΖ και στην ελληνική δικαιοδοσία, ονομάζεται από το 1980 και μετά “Νότιο Κρητικό Πέλαγος”. Στη θαλάσσια αυτή περιοχή του Νοτίου Κρητικού Πελάγους και κοντά στην Κρήτη βρίσκονται αρκετές ελληνικές νησίδες όπως η Γαύδος, η Γαυδοπούλα (ή Γαυδόπουλο ή Γκοτζόπουλο), το Κουφονήσι (αρχαία Λεύκη), η Χρυσή, το Λουτρό Χανίων, το Μικρονήσι, τα Παξιμάδια κ.ά.
Ο γεωγραφικός χαρακτηρισμός “Νότιο Κρητικό Πέλαγος” αναγράφεται και στα Ελληνικά Γεωγραφικά Τοπωνύμια που έχουν κατατεθεί στον ΟΗΕ.Το Νότιο Κρητικό Πέλαγος είναι το μεγαλύτερο ελληνικό πέλαγος, πολύ μεγαλύτερο ακόμη και από το Αρχιπέλαγος του Αιγαίου.
Συμπερασματικά
Είναι καταγεγραμμένο από τα ομηρικά ακόμη χρόνια το Κρήσιον Πέλαγος, δηλαδή το Κρητικό Πέλαγος.Τη ρωμαϊκή ακόμη περίοδο και το 117 μ.Χ. η ίδια θάλασσα επιγραφόταν ως “Crete et Cyrene”.
Ο πατέρας της χαρτογραφίας A. Ortelius έγραφε το 1584 το “Africum Libycum Mare” και ο V. Coronelli το προσδιόριζε το 1691 στις αφρικανικές ακτογραμμές.
Οι όποιες φιλότιμες διορθωτικές πράξεις υπηρεσιών να καθιερώσουν στις τελευταίες δεκαετίες του προηγούμενου αιώνα και να κατοχυρώσουν το όνομα “Νότιο Κρητικό Πέλαγος” προσέκρουσαν στο αθηναϊκό τείχος της λεξιβλακείας.
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός στις 16 Φεβρουαρίου 2026, παρουσιάζοντας τη σύμβαση με τη Chevron, είπε το ανεκδιήγητο εκείνο όνομα χωρίς όνομα: “Νότια της Κρήτης”.
Η διαχρονική αυτή παθογένεια παραμένει ανίατη και ανίκητη.
Τα 6.000 μέλη της ομάδας “Νότιο Κρητικό Πέλαγος” θέλουν όντως να κάνουν κάτι. Πλούσιο δημοσιογραφικό υλικό με τη σχετική αλληλογραφία υπάρχει στην ένδειξη “Αρχεία” της ομάδας αυτής. Πρωτοπόροι οι κ.κ. Λουτσέτης και Κηπουρός.
Οι χάρτες με σωστές περιγραφές της θαλάσσιας περιοχής γύρω από το νησί
Αντί επιλόγου: Ποιος πρέπει να είναι ο στόχος
Ο στόχος είναι πλέον η διόρθωση των σχολικών βιβλίων και χαρτών με τις ονομασίες που αναφέρει ο υπουργός Εθνικής Άμυνας στην ενημέρωση της Βουλής των Ελλήνων στις 15-6-2025.Υπάρχει σχετική αλληλογραφία από το 2015 και ακόμη δεν διορθώθηκαν, ενώ όταν αναγνωρίστηκε η Βόρεια Μακεδονία τα σχολικά βιβλία διορθώθηκαν σε ένα μήνα .
Η αλληλογραφία με το υπουργείο Παιδείας από τους Λουτσέτη- Κηπουρό, συνεχίζεται έως σήμερα, και το υπουργείο Παιδείας δεν απαντά ούτε θετικά ούτε αρνητικά στη πρόταση τους. Η μόνη απάντηση που υπάρχει είναι του 2017, ότι αναμένεται η απάντηση των Πανεπιστημίων και έκτοτε αναμείνατε στο ακουστικό σας...
Η επίσημη καθιέρωση του όρου “Νότιο Κρητικό Πέλαγος” μέσα από τα σχολικά βιβλία, τους σχολικούς χάρτες και τη δημόσια διοικητική χρήση αποτελεί αναγκαία πράξη ιστορικής συνέπειας, γεωγραφικής ακρίβειας και εθνικής ευθύνης. Ο σωστός αυτός γεωγραφικός όρος πρέπει πλέον να χρησιμοποιείται ενιαία και επισήμως από όλους τους κρατικούς φορείς, τα μέσα ενημέρωσης και τις μετεωρολογικές υπηρεσίες, ώστε και στα δελτία καιρικών φαινομένων να αποτυπώνεται η ορθή ονομασία της θαλάσσιας περιοχής: “Νότιο Κρητικό Πέλαγος”.
Πηγές
· Ενημέρωση της Βουλής των Ελλήνων 15-6-2025 από τον κ. υπουργό Εθνικής Άμυνας, όπου αναγράφεται ότι από το 1980 ισχύει ο χαρακτηρισμός “Νότιο Κρητικό Πέλαγος”
· Ιστορικός Χάρτης της Βουλής με έκδοση της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, με το χαρακτηρισμό “Νότιο Κρητικό Πέλαγος”.
· Χάρτης της παγκόσμιας μετεωρολογικής Υπηρεσίας και Ε.Μ.Υ.
· Ελληνικά Γεωγραφικά Τοπωνύμια στον Ο.Η.Ε.
· Έντυποι ναυτικοί χάρτες του υπουργείου Εθνικής Άμυνας
· ΦΕΚ με 46 χάρτες της Κρήτης που αναγράφουν το Νότιο Κρητικό Πέλαγος.
Σαχίνης Γιώργος
Πηγή : Νέα Κρήτη
