Λίγες μόλις εβδομάδες αφότου η «ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή» κατέθεσε τα τελικά αιτήματα τροποποίησης για τα τρία αιολικά της πάρκα στο ορεινό Λασίθι, η ανάρτηση σε δημόσια διαβούλευση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) την περασμένη Τετάρτη φέρνει στο τραπέζι έναν περιορισμό που μπορεί να αλλάξει εκ θεμελίων τον σχεδιασμό της επένδυσης: την ευθεία απαγόρευση χωροθέτησης ανεμογεννητριών σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων.
Στα έργα «Αφέντης-Παπούρα», «Κλήρος-Καψάς» και «Ρωμανατή», που αναπτύσσονται στα όρια των Δήμων Ιεράπετρας και Σητείας, οκτώ από τις εννέα ανεμογεννήτριες βρίσκονται πάνω από αυτό το όριο, γεγονός που θέτει αυτομάτως το ερώτημα αν το νέο πλαίσιο πρακτικά «κόβει» την επένδυση ή αν θα ενεργοποιηθούν οι προβλεπόμενες μεταβατικές εξαιρέσεις για τα ώριμα έργα.
Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για κείμενο που βρίσκεται ακόμη σε φάση διαβούλευσης. Αυτό σημαίνει ότι οι διατυπώσεις του ενδέχεται να αλλάξουν σημαντικά μέχρι την τελική θεσμοθέτηση, είτε προς αυστηρότερη είτε προς πιο χαλαρή κατεύθυνση, ανάλογα με τις παρατηρήσεις που θα κατατεθούν από φορείς, εταιρείες, αυτοδιοίκηση και περιβαλλοντικές οργανώσεις. Κάθε εκτίμηση για τις επιπτώσεις στα συγκεκριμένα έργα παραμένει, συνεπώς, υπό αυτή την επιφύλαξη.
Έκτακτο Δημοτικό Συμβούλιο Ιεράπετρας την Παρασκευή
Παράλληλα με τις θεσμικές εξελίξεις σε κεντρικό επίπεδο, το θέμα έχει ήδη ανοίξει και σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης. Η έκτακτη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Ιεράπετρας έχει προσδιοριστεί για την Παρασκευή 22 Μαΐου στις 19:00, με μοναδικό θέμα την έκφραση άποψης σχετικά με τη δημοσιοποίηση της μελέτης που αφορά την εγκατάσταση των τριών αιολικών πάρκων εντός των ορίων του Δήμου.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι η συζήτηση της Παρασκευής έρχεται σε ένα σημείο όπου η τοπική κοινωνία καλείται να τοποθετηθεί ταυτόχρονα και επί της ίδιας της επένδυσης, αλλά και υπό το φως ενός θεσμικού πλαισίου που, αν ψηφιστεί στη σημερινή του μορφή, μπορεί από μόνο του να ανατρέψει σημαντικό τμήμα του σχεδιασμού της ΤΕΡΝΑ σε ορεινά σημεία της Ιεράπετρας και της Σητείας.
Το αδειοδοτικό υπόβαθρο και τα αιτήματα του Ιανουαρίου 2026
Η «ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή» διαθέτει ενεργές Βεβαιώσεις Παραγωγού (πρώην Άδειες Παραγωγής) για τους τρεις αιολικούς σταθμούς (ΑΣΠΗΕ) στην ευρύτερη περιοχή. Στις 30 Ιανουαρίου 2026 υπέβαλε ψηφιακά στη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) τρία αιτήματα τροποποίησης: το TP-011138 για τον «Αφέντη-Παπούρα», το TP-011139 για τον «Κλήρο-Καψά» και το TP-011137 για τη «Ρωμανατή». Τα αιτήματα κατατέθηκαν κατ’ εφαρμογή του άρθρου 100, παρ. 8 του Ν. 4821/2021 και αφορούν τη μείωση και οριστικοποίηση της ισχύος των σταθμών.
Η κίνηση αυτή δεν είναι επιλογή της εταιρείας αλλά υποχρέωση συμμόρφωσης που απορρέει από τη λεγόμενη Βεβαίωση Δέσμευσης Ισχύος που διαθέτει η εταιρεία. Πρόκειται για το επίσημο έγγραφο που εκδίδει ο Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ) και με το οποίο «κλειδώνει» συγκεκριμένο περιθώριο ισχύος στο ηλεκτρικό δίκτυο για μια ομάδα έργων ΑΠΕ. Αποτελεί την τεχνική εγγύηση ότι, όταν τα αιολικά πάρκα κατασκευαστούν, θα υπάρχει διαθέσιμη χωρητικότητα στις γραμμές μεταφοράς για να απορροφήσουν την παραγόμενη ενέργεια και να τη διοχετεύσουν στο εθνικό σύστημα.
Στην πράξη, ο ΑΔΜΗΕ εγκρίνει συχνά λιγότερα μεγαβάτ από όσα είχε αρχικά ζητήσει ο επενδυτής στη Βεβαίωση Παραγωγού. Ο νόμος ορίζει ρητά ότι, μετά την έκδοση της Βεβαίωσης Δέσμευσης Ισχύος, οι παραγωγοί υποχρεούνται εντός ανατρεπτικής προθεσμίας 36 μηνών να υποβάλουν αίτηση τροποποίησης στη ΡΑΑΕΥ, ώστε η νέα ισχύς των αιολικών σταθμών να ταυτίζεται με αυτήν που όρισε ο Διαχειριστής. Αν η εταιρεία δεν καταθέσει το αίτημα μείωσης, η δέσμευση του ηλεκτρικού χώρου παύει αυτομάτως να ισχύει και το έργο ακυρώνεται. Με αυτή τη λογική, τα τρία αιτήματα της 30ής Ιανουαρίου προσαρμόζουν το μέγεθος των πάρκων στα τεχνικά όρια που επέβαλε το δίκτυο, προετοιμάζοντας το επόμενο στάδιο, που είναι η έκδοση των Οριστικών Προσφορών Σύνδεσης.
Ο υψομετρικός «κόφτης» των 1.200 μέτρων
Το κρισιμότερο σημείο του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ για τα συγκεκριμένα έργα είναι η εισαγωγή ενός οριζόντιου αποκλεισμού με βάση το υψόμετρο. Το σχέδιο της Κοινής Υπουργικής Απόφασης ορίζει ρητά:
«Απαγορεύεται η χωροθέτηση και εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας, με σκοπό τη διατήρηση της αλπικής και υποαλπικής ζώνης και την αποφυγή εκτεταμένων συνοδών έργων οδοποιίας σε παρθένα ορεινά οικοσυστήματα.»
Η εφαρμογή της διάταξης στις θέσεις της ΤΕΡΝΑ στο Λασίθι έχει άμεση και ποσοτικά μετρήσιμη συνέπεια. Με βάση τα στοιχεία της Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) που κατέθεσε η εταιρεία στις αρχές Ιανουαρίου 2026, οκτώ από τις συνολικά εννέα προγραμματισμένες ανεμογεννήτριες των τριών έργων βρίσκονται πάνω από το όριο των 1.200 μέτρων. Το μόνο σημείο στο οποίο προβλέπεται εγκατάσταση μιας ανεμογεννήτριας σε υψόμετρο κάτω των 1.200 μέτρων βρίσκεται στη θέση Ρωμανάτη, βόρεια του οικισμού των Πεύκων, σε υψόμετρο 813 μέτρων.
Να σημειωθεί ότι, τα υψομετρικά στοιχεία που επεξεργάστηκε και δημοσιοποιεί το Ράδιο Λασίθι προκύπτουν από αντιστοίχηση των θέσεων που έχει δηλώσει η ΤΕΡΝΑ στην χαρτογραφική πλατφόρμα της Google. H υψομετρική ακρίβεια στις ορεινές περιοχές παρουσιάζει ένα τυπικό περιθώριο στατιστικού σφάλματος της τάξης των 5 έως 15 μέτρων, το οποίο κρίνεται επαρκές για τη γεωγραφική αποτύπωση και τον εντοπισμό των θέσεων. Στην προκειμένη περίπτωση, όπου οι υψομετρικές διαφορές από το όριο των 1.200 μέτρων είναι της τάξης των δεκάδων ή εκατοντάδων μέτρων, το περιθώριο αυτό δεν αλλάζει την ουσία της κατάστασης.
Οι περιορισμοί εντός των ζωνών Natura
Πέρα από τον υψομετρικό αποκλεισμό, το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερους όρους και για τις περιοχές που εντάσσονται σε καθεστώς ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής προστασίας. Τμήματα των έργων «Κλήρος-Καψάς» και «Ρωμανατή» αναπτύσσονται εντός Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) της ορνιθοπανίδας, για τις οποίες το Στάδιο 2 της Δέουσας Εκτίμησης του ΕΧΠ-ΑΠΕ και η Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση Λασιθίου προβλέπουν ότι:
«Εντός των Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) της ορνιθοπανίδας, η εγκατάσταση αιολικών σταθμών επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση και μόνον εφόσον τεκμηριώνεται πλεόνασμα φέρουσας ικανότητας βάσει της οικείας Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης (ΕΠΜ) και η μέση ετήσια ταχύτητα του ανέμου στη σχετική θέση υπερβαίνει τα 7,5 m/s.»
Η διπλή προϋπόθεση (πλεόνασμα φέρουσας ικανότητας και υψηλή αιολική απόδοση) σημαίνει ότι, ακόμη και αν μια θέση βρίσκεται κάτω από το όριο των 1.200 μέτρων, η αδειοδότησή της εντός ΖΕΠ δεν είναι αυτονόητη: τελεί υπό την αίρεση τεκμηρίωσης που πρέπει να προκύψει από την ίδια την περιβαλλοντική μελέτη.
Η μεταβατική ρήτρα: το «σωσίβιο» για τα ώριμα έργα
Η ίδια η Κοινή Υπουργική Απόφαση προβλέπει ωστόσο μια ρήτρα που μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να εξαιρέσει το σύνολο των έργων της ΤΕΡΝΑ από τους νέους περιορισμούς. Οι μεταβατικές διατάξεις ορίζουν ότι:
«Από τις απαγορεύσεις και τους νέους περιορισμούς του παρόντος Πλαισίου εξαιρούνται και θεωρούνται αυτοδικαίως εντασσόμενοι οι σταθμοί ΑΠΕ οι οποίοι κατά την ημερομηνία έναρξης της ισχύος του διαθέτουν είτε Έγκριση Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) σε ισχύ, είτε πλήρη και οριστικά υποβεβλημένο φάκελο προς την αρμόδια περιβαλλοντική αρχή για την έκδοση ή τροποποίηση αυτής, έχοντας λάβει τη σχετική βεβαίωση τυπικής πληρότητας.»
Η ρήτρα αυτή δημιουργεί στην πράξη μια κούρσα τυπικής ωριμότητας. Η εταιρεία βρίσκεται σήμερα σε φάση επανακαθορισμού των βασικών παραμέτρων των έργων της (ισχύς και γεωμετρία), μετά την κατάθεση των αιτημάτων τροποποίησης τον Ιανουάριο. Το ερώτημα που θα κρίνει την τύχη της επένδυσης είναι αν θα προλάβει, πριν την οριστική θεσμοθέτηση του νέου χωροταξικού, να διαθέτει είτε ΑΕΠΟ σε ισχύ είτε βεβαίωση τυπικής πληρότητας του περιβαλλοντικού της φακέλου.
Δύο διαφορετικά σενάρια
Από τη διασταύρωση των δεδομένων προκύπτουν δύο αντίθετα σενάρια. Στο πρώτο, εφόσον η «ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή» καταφέρει να εξασφαλίσει εγκαίρως την απαιτούμενη περιβαλλοντική ωριμότητα, τα τρία έργα εξαιρούνται «αυτοδικαίως» από τους νέους περιορισμούς και η επένδυση προχωρά με βάση τους όρους που ίσχυαν προ της θεσμοθέτησης του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ. Στο δεύτερο σενάριο, αν η διαδικασία δεν προλάβει να ωριμάσει εμπρόθεσμα, τότε τα έργα θα υποχρεωθούν σε αναγκαστική συμμόρφωση με το νέο πλαίσιο. Πρακτικά, αυτό θα σήμαινε την ακύρωση των ανεμογεννητριών του «Αφέντη-Παπούρα» που βρίσκονται πάνω από τα 1.200 μέτρα και τη δραστική περικοπή θέσεων στους άλλους δύο σταθμούς, τόσο λόγω του υψομετρικού ορίου όσο και λόγω των πρόσθετων περιορισμών που επιβάλλει η ΕΟΑ Λασιθίου εντός των προστατευόμενων περιοχών.
Η οριστική απάντηση στο ερώτημα του «αν το νέο χωροταξικό κόβει την επένδυση» δεν μπορεί προς το παρόν να δοθεί. Εξαρτάται από τρεις παραμέτρους που παραμένουν ανοιχτές: από την τελική μορφή του ΕΧΠ-ΑΠΕ μετά τη διαβούλευση, από τον ρυθμό της περιβαλλοντικής αδειοδότησης των έργων από τις αρμόδιες υπηρεσίες, και από τις στρατηγικές επιλογές της ίδιας της εταιρείας ως προς τη χωροθέτηση των ανεμογεννητριών εντός των ορίων που θέτει το νέο πλαίσιο. Μέχρι τότε, η εικόνα που προκύπτει είναι ότι ένα ευρύ τμήμα της σχεδιαζόμενης επένδυσης βρίσκεται σήμερα νομικά εκτεθειμένο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η τύχη της έχει ήδη κριθεί.
Π. Νικολάου
Πηγή : Ράδιο Λασίθι
