Με αφορμή την σημερινή Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών, τα δεδομένα που καταγράφονται στο νομό Λασιθίου αποτυπώνουν μια μεταβαλλόμενη πραγματικότητα, στην οποία η χρήση ουσιών και ο τζόγος
εδραιώνονται ως οι κυρίαρχες μορφές εξάρτησης. Μιλώντας στο Ράδιο Λασίθι, η Μαριλένα Χατζάκη, ψυχολόγος και θεραπεύτρια του Πολυδύναμου Κέντρου Περιφέρειας Κρήτης του ΕΟΠΑΕ (πρώην ΚΕΘΕΑ Αριάδνη), παρουσίασε μια αναλυτική ακτινογραφία της τοπικής κοινωνίας, αποκαλύπτοντας αύξηση της τάξης του 35% στην προσέλευση για θεραπεία κατά το τελευταίο έτος, αλλά και εντυπωσιακά στοιχεία για τη συμπεριφορά των εφήβων.Η νέα πραγματικότητα: Από το αλκοόλ στον τζόγο
Η παγκόσμια στρατηγική απέναντι στην παράνομη διακίνηση και χρήση ναρκωτικών τα τελευταία σαράντα χρόνια δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα όσον αφορά την καταστολή. Ωστόσο, το πεδίο των εξαρτήσεων έχει πλέον διευρυνθεί, αναγκάζοντας τις θεραπευτικές δομές να αναπροσαρμόσουν τις υπηρεσίες τους για να καλύψουν τον αλκοολισμό, τον τζόγο και τον εθισμό στο διαδίκτυο. Στο νομό Λασιθίου, η σταθερή πρωτιά ανήκει στα ναρκωτικά, με σαφή αυξητική τάση στη χρήση κοκαΐνης από τους ενήλικες και κάνναβης από τους εφήβους, συχνά σε συνδυασμό με περιστασιακή χρήση διεγερτικών ουσιών και κατάχρηση αλκοόλ. Η ανατροπή, ωστόσο, έρχεται από τη δεύτερη θέση των εξαρτήσεων, την οποία καταλαμβάνει πλέον ο τζόγος, αφήνοντας το αλκοόλ στην τρίτη θέση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαπίστωση πως, παρά την παγκόσμια ανησυχία για τον εθισμό στο διαδίκτυο, στο Πολυδύναμο Κέντρο του νομού δεν καταγράφεται ούτε ένα περιστατικό εφήβου για προβληματική χρήση οθονών. Αντιθέτως, το σύνολο των ανηλίκων που προσεγγίζουν τη δομή αντιμετωπίζει ζητήματα χρήσης ναρκωτικών ουσιών. Η κυρία Χατζάκη απέδωσε αυτή τη διαφοροποίηση στα κοινωνικά χαρακτηριστικά της επαρχίας. Ο τοπικός τρόπος ζωής, η δομή της γειτονιάς, οι αθλητικές δραστηριότητες και η επαφή με τη θάλασσα, φαίνεται να λειτουργούν ως προστατευτικά αναχώματα απέναντι στην ψηφιακή απομόνωση που συναντάται στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Η απόφαση για προσέγγιση της θεραπευτικής δομής σπάνια αποτελεί ατομική πρωτοβουλία, ειδικά στην εφηβεία. Η πλειοψηφία των νεαρών ατόμων φτάνει στο κέντρο υπό την έντονη προτροπή της οικογένειας ή, συχνότατα, κατόπιν εντολής των εισαγγελικών αρχών και των επιμελητών ανηλίκων. Η καταγεγραμμένη αύξηση της τάξης του 35% στην προσέλευση συγκριτικά με το προηγούμενο έτος δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε ραγδαία αύξηση των εξαρτημένων ατόμων στην κοινότητα, αλλά υποδεικνύει την υποχώρηση του κοινωνικού στίγματος και την αποτελεσματικότητα των δράσεων πρόληψης. Η φυσική παρουσία των θεραπευτών στα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης έχει παίξει καθοριστικό ρόλο σε αυτό, καθώς οι επαγγελματίες παύουν να αποτελούν «έναν απρόσωπο οργανισμό» και γίνονται γνώριμα πρόσωπα.
Η κρισιμότητα της πρώτης επαφής και το στοίχημα της απεξάρτησης
Η απόφαση για την αναζήτηση βοήθειας αποτελεί μια εξαιρετικά εύθραυστη διεργασία. Όπως εξήγησε αναλυτικά η κυρία Χατζάκη, χρειάζεται συχνά πολύς χρόνος και τεράστια εσωτερική πάλη για να βρει ένα εξαρτημένο άτομο το θάρρος να σηκώσει το τηλέφωνο και να ζητήσει ένα ραντεβού. Αυτή ακριβώς η χρονική στιγμή είναι καθοριστική. Αν υπάρξει χρονοτριβή ή μπει το άτομο σε λίστα αναμονής, είναι εξαιρετικά πιθανό να υπαναχωρήσει, κλείνοντας την πόρτα στη θεραπεία.
Αυτή η διαπίστωση καθιστά την άμεση ανταπόκριση των δομών απολύτως επιβεβλημένη. Για να επιτευχθεί η μηδενική αναμονή στο Πολυδύναμο Κέντρο της Ιεράπετρας, το προσωπικό καλείται συχνά να υπερβεί αντικειμενικές δυσκολίες. Είναι ενδεικτικό πως, λόγω στενότητας χώρου, σε περιπτώσεις που διεξάγονται τρία παράλληλα ραντεβού στις διαθέσιμες αίθουσες, υπάρχουν θεραπευτές που αναγκάζονται να περιμένουν εκτός του χώρου, προκειμένου να μην στερηθεί κανείς ωφελούμενος την άμεση εξυπηρέτηση και την αυστηρή εχεμύθεια που απαιτεί η πρώτη του προσέγγιση. Με δεδομένο μάλιστα ότι οι χιλιομετρικές αποστάσεις εντός του νομού λειτουργούν αποτρεπτικά, ο σχεδιασμός για τη δημιουργία ενός νέου Πολυδύναμου Κέντρου στη Σητεία κρίνεται επιβεβλημένος.
Η ίδια η απεξάρτηση, ωστόσο, εξαρτάται από ένα ευρύτερο πλέγμα παραγόντων και δεν εγγυάται 100% επιτυχία από την πρώτη προσπάθεια. Η ατομική βούληση από μόνη της δεν αρκεί. Ο ρόλος του περιβάλλοντος —του οικογενειακού, του φιλικού, του εργασιακού, του εκπαιδευτικού και του ευρύτερου πολιτισμικού πλαισίου— είναι κομβικός. Αν κάτι λείπει πρωτίστως από τα εξαρτημένα άτομα, και ιδίως από τους εφήβους, είναι η αποδοχή από το σύστημα που τους περιβάλλει. Γι’ αυτό το λόγο, η αρχική προσέγγιση στις δομές του ΕΟΠΑΕ βασίζεται στην πλήρη αποδοχή και την ενεργητική ακρόαση με ενσυναίσθηση, λειτουργώντας ως αντιστάθμισμα στην απόρριψη.
Από εκεί και πέρα, απαιτείται μια ολιστική προσέγγιση που ξεκινά από τη διασύνδεση του ασθενούς με τις ιατρικές και κοινωνικές υπηρεσίες για την κάλυψη βασικών αναγκών και εργασιακής επανένταξης, περνά μέσα από την εντατική συμβουλευτική και καταλήγει σε μια σταδιακή, μεταθεραπευτική παρακολούθηση διάρκειας ενός έτους.
Το στοίχημα της απεξάρτησης απαιτεί ανάληψη ρίσκου. Κλείνοντας, η κυρία Χατζάκη δανείστηκε έναν όρο οικείο σε όσους παλεύουν με τον τζόγο, προτρέποντας όσους έχουν απογοητευτεί από προηγούμενες αποτυχημένες προσπάθειες να “ξαναρίξουν την πασιέντζα” και να ζητήσουν ξανά βοήθεια. Η πόρτα του Πολυδύναμου Κέντρου παραμένει ανοιχτή, με τους ενδιαφερόμενους να μπορούν να απευθύνονται στις δομές της Ιεράπετρας (28420-23773) και του Αγίου Νικολάου (28410-22981).
Πηγή : Ράδιο Λασίθι
