Η ανάμειξη του Αρχιεπισκόπου Κρήτης Ευμένιου
Γράφει: Γιώργος Αλεβίζος
Έχουμε ξαναγράψει ότι η ΙΣΤΟΡΙΑ δεν πρέπει να γράφεται με κομματική προκατάληψη αλλά να γράφεται αντικειμενικά, αμερόληπτα, δίκαια. Να μην αποκρύπτεται. Γιατί μόνο τότε γίνεται χρήσιμη και δημιουργική στην εξελεκτική πορεία ενός λαού.
Ο Ύπατος Αρμοστής Κρήτης (1898 ~ 1906) Πρίγκιπας Γεώργιος, στην εμπλοκή του να παρατείνει τη θητεία του μετά τη λήξη της (1902), έχοντας καταπατήσει κάθε συνταγματική νομιμότητα, αυτοδιοίκηση, ελευθεροτυπία, νόμους και συναφή έννοιες που οι περισσότεροι Κρητικοί, όντες αγράμματοι, ελάχιστα καταλάβαιναν, προκήρυξε ο Γεώργιος βουλευτικές εκλογές για την 17η Μαρτίου 1903.
Η προκήρυξη αυτών των εκλογών θεωρήθηκε ως απαρχή επανόδου στη συνταγματική τροχιά. (Στην κανονικότητα… θα λέγαμε σήμερα).
Τώρα σε αυτές τις εκλογές, χολωμένος από την συμπεριφορά του Αρμοστή να συμμετέχει ο Ελευθέριος Βενιζέλος με τους φίλους του, αντιπολιτευόμενοι τον Ύπατο Αρμοστή, διαφωτίζοντες τον λαό. Με κυρίαρχο σύνθημα την «Ένωση» με τη μάνα Ελλάδα. Αρχίζοντας ο Βενιζέλος τη θριαμβευτική του πορεία από το Καστέλλι Κισσάμου.
Η «λαοθάλασσα» εκείνη τάραξε τον Πρίγκιπα ο οποίος με την έγκριση της Κυβερνήσεώς του κατεβαίνει και ο ίδιος στην προεκλογική αρένα υπέρ των υποψηφίων Συμβούλων του. Γεγονός που αιφνιδιάζει του Κρητικούς και με λόγους – άρθρα καυτηριάζει ο Βενιζέλος στον «Κήρυκα». Το δημοσιογραφικό του κανόνι.
Και αναγκάζει τον Πρίγκιπα να υποχωρήσει. Την δε προεκλογική του περιοδεία να συνεχίζει ο Μητροπολίτης Κρήτης Ευμένιος Ξηρουχάκης, ο οποίος αφορίζει, βρίζει τον Βενιζέλο και του ψηφοφόρους του.
Αναγκάζοντας τον Βενιζέλο να αποκαλύψει το ύποπτο παρελθόν της εκλογής του Ευμένιου. Δηλαδή όταν τον Δεκέμβριο 1898 ανέλαβε καθήκοντα Αρμοστή Κρήτης ο Πρίγκιπας Γεώργιος είχε χηρέψει ο Μητροπολιτικός θρόνος Κρήτης. Και ο κλήρος Κρήτης εξέλεξε τον Ευμένιο. Του οποίου την εκλογή, με τα τότε ισχύοντα, έπρεπε να κυρώσει ο Σουλτάνος. Όμως αφότου η Κρήτη ανακηρύχθηκε «Κρητική Πολιτεία» και αποκτούσε Αυτοκέφαλη Εκκλησία, η Συνέλευση ειδοποίησε τον Ευμένιο να μη βιαστεί να ζητήσει την έγκριση του Σουλτάνου. Και να περιμένει. Διότι αυτή η βιαστική του κίνηση θα δημιουργούσε δυσκολίες στις συμμαχικές ενέργειες για την αποκατάσταση των ελευθεριών της Νήσου.
Ο Ευμένιος όχι μόνο δεν ακολούθησε την λογική της Συνελεύσεως, αλλά κατέδωσε τους ομοθρήσκους του στους Τουρκοκρητικούς του Ηρακλείου. Οι οποίοι ειδοποίησαν την Πύλη και ο Σουλτάνος αμέσως «ευλόγησε» τον Ευμένιο. Με αυτό τον Αρχιερέα συμμάχησε ο Πρίγκιπας για να αντικρούσει τον Βενιζέλο. Να αποσπάσει τις λαϊκές μάζες που τον ακολουθούσαν.
Σε αυτό το τερατώδες πολιτικό-βουλευτικό κλίμα, περίπου 11 μήνες μετά την «Επανάσταση Θέρισσου» (1905) ο πεφωτισμένος Επίσκοπος Ιεράς και Σητείας Αμβρόσιος έστειλε Εγκύκλιο «Μη χύνετε λάδι’ς τη φωτιά». Αποσπάσματα της οποίας παραθέτουμε:
ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ
Η Ιερά Επισκοπή Ιεράς και Σητείας
Αριθ. Πρωτ. 145
Διεκπ. 85
Εγκύκλιος
Αιδεσιμώτατοι ιερείς και εφημέριοι, και πανοσιώτατοι ηγούμενοι και ιερομόναχοι
και μοναχοί των Ιερών Μονών της καθ’ ημάς θεοδώστου Επισκοπής.
Ο Θεός να δίδη εις όλους σας την χάριν αυτού, να σας βοηθή εις τας ανάγκας, και εις τας στενοχωρίας σας.
Κάθε Επισκοπική περιφέρεια, είνε μέρος της μεγάλης αμπέλου του Κυρίου. – Όλοι οι κληρικοί έχουν εκλεχθή υπό του αγίου Πνεύματος δια να εργάζωνται και να καλλιεργούν την άμπελον αυτήν του Κυρίου.
Γύρω τριγύρω μας, αδελφοί μου, αέρας κακός φέρει και σπείρει την διχόνοιαν και την διαίρεσιν των χριστιανών. Και ο αέρας αυτός είναι ο πολιτικός κομματισμός. Δυστυχώς ο κομματισμός αυτός έρχεται εις καιρόν, κατά τον οποίον δεν ευρισκόμεθα εις την πρέπουσαν διανοητικήν ανάπτυξιν και μόρφωσιν, η οποία απαιτείται δια να γίνηται ο κομματικός συναγωνισμός με ψυχραιμίαν και ησυχίαν. Δι’ αυτό η κομματική εμπάθεια αμέσως μόλις γεννηθή μετατρέπεται εις μίσος και συντελεί εις το να λησμονήται τόσον πολύ ο νόμος της χριστιανικής αγάπης, ώστε να καταντά να μισούν οιχν ριστιανοί ο εις τον άλλον ως οι μεγαλύτεροι εχθροί.
Εννοείτε, βέβαια, πόσον μεγάλα κακά αποτελέσματα, και δια την πατρίδα, και δια το έινος, και δια την Εκκλησίαν, ημπορεί να έχη η κατάστασις αυτή. Αλλά ποία δύναμις ημπορούσε ν’ αντισταθή και να περιορίση την κατάστασιν αυτήν;
Θα ημπόρουν να είπω, ότι μόνον η Εκκλησία έχει την δύναμιν αυτήν, ως έχει και το καθήκον να εργασθή, ως μήτηρ καλή, να ολιγοστεύση, τουλάχιστον το κακόν, εάν ένεκα του στενού του τόπου μας, και των καθημερινών σχέσεών μας, δεν είχον παρασυρθή και τα όργανα της Εκκλησίας εις την τρικυμίαν αυτήν της διαιρέσεως.
Και όμως, είναι ανάγκη να εκτελέση η εκκλησία το καθήκον της.
Και όμως είναι ανάγκη να σταθώμεν ημείς, οι λειτουργοί της Εκκλησίας, αρκετά υψηλά, ώστε να μη μας συνεπάρη το ρεύμα της διαιρέσεως, και να προσπαθήσωμεν να σώσωμεν ό,τι είναι δυνατόν να σωθή από τον φοβερόν κατακλυρσμόν του μίσους, ο οποίος μαζεύεται, και τρέχει έτοιμος να καταπνίξη τους χριστιανούς.
Και τούτο ζητώ από Σας όλους, αγαπητοί μου αδελφοί και συλλειτουργοί, σήμερον δια ταύτης μου, και το ζητώ θερμώς και ειλικρινώς.
Έχετε αυτά όλα εις τον νουν σας, και προσπαθείτε να μη χύνετα «λάδι’ς τη φωτιά». Κανείς σας να μη παρακινή κανένα που και πως θα ψηφίση εις τας ερχομένας εκλογάς. Ημείς οι κληρικοί δεν έχομεν δικαίωμα να ψηφίζωμεν μηδέ να ζητώμεν ψήφους· λοιπόν δεν πρέπει να δεχώμεθα να γινώμεθα όργανα κανενός πολιτευομένου, δια να επιτύχη αυτός και να μη επιτύχη άλλος.
Εν Αγιασμένω τη 1η Μαρτίου 1906. †Ο Ιεράς και Σητείας Αμβρόσιος
ευχέτης σας
Στο σήμερα. Ο αναγνώστης, ύστερα από 120 χρόνια, ας κρίνει αν η Εγκύκλιος είναι επίκαιρη.
Γιώργος Αλεβίζος
15 Ιουνίου 2023
Υ.Γ. Ολόκληρη η Εγκύκλιος περιλαμβάνεται στην επανέκδοση (ΑΥΤΟέκδοση) του βιβλίου μας «Ο Μπ. Βαγγέλης Α» με περισσότερα ιστορικά για την περιοχή Σητείας στοιχεία. Τα έσοδα από τη διάθεση του βιβλίου, εξ ολοκλήρου, θα δοθούν για τον από σεισμούς «ραγισμένο» Αγ. Ιωάννη – Λιβάδεια Σητείας.
