Ερασιτέχνες Αστρονόμοι επιβεβαιώνουν την ποιότητα των σκοτεινών ουρανών της Σητείας

Γράφει: Χρίστος Σωτηρόπουλος, μέλος του Συλλόγου Φίλων Αστρονομίας Κρήτης.

Για τους περισσότερους ερασιτέχνες αστρονόμους που διασχίσαμε την Κρήτη για να βρεθούμε στην όμορφη Σητεία, η 4^η Παγκρήτια Συνάντηση Ερασιτεχνών Αστρονόμων ήταν ομολογουμένως η καλύτερη που συμμετείχαμε.

Δεν θα μείνω στην μαγική βραδιά που μας χάρισαν οι Γιώργος Γραμματικάκης, Φιόρη - Αναστασία Μεταλληνού, Γιώργος Λουτσέτης και η θεατρική ομάδα της Σητείας σε μία ανεπανάληπτη παρουσίαση του βιβλίου «Ένας Αστρολάβος του Ουρανού και της Ζωής» του Γιώργου Γραμματικάκη ντυμένη με μία πανδαισία χρωμάτων και ακουσμάτων, ούτε στις πολύ όμορφες παρουσιάσεις ερασιτεχνών και επαγγελματιών αστρονόμων στον Τεχνοχώρο ή στην εντυπωσιακή ηλιακή παρατήρηση την Κυριακή το πρωί και την αστροπαρατήρηση για το κοινό την Παρασκευή το βράδυ ή ακόμα και την εκπληκτική έκθεση αστροφωτογραφίας του Χρήστου Κοτσαύτη.

Για εμάς η ουσία της Παγκρήτιας Συνάντησης είναι μία. Η δημιουργία του Λαϊκού – Εκπαιδευτικού Αστεροσκοπείου Σητείας και κατ’ επέκταση η προστασία των νυχτερινών ουρανών της. Η δημιουργία του αστεροσκοπείου έχει συναντήσει πολλά εμπόδια κατά την διάρκεια του σχεδιασμού του, με τελευταία την πολεοδομική άδεια μιας που η πολεμική αεροπορία, κάτοχος του πρώην στρατοπέδου που θα κτιστεί το αστεροσκοπείο, ποτέ δεν κατέθεσε σχέδιο για τα κτήρια στην αρμόδια πολεοδομία. Το πρόβλημα μπορεί να ξεπεραστεί με το να ενταχθεί όλο το project του Αστεροσκοπείου στο Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου του Δήμου Σητείας, στο ΔΟΚΑΣ δηλαδή, ώστε να παρακαμφθούν οι γνωστές γραφειοκρατικές δυσκολίες για να ολοκληρωθεί η μελέτη και η βιωσιμότητα του έργου.

Στην Παγκρήτια συνάντηση επιβεβαιώσαμε την ποιότητα του νυχτερινού ουρανού στο Μυστρί και στην γύρω περιοχή. Οι μετρήσεις που κάναμε είναι τεσσάρων ειδών:

Α. Οπτική φωτομετρία: Το ανθρώπινο μάτι εξαιτίας της χαμηλής του φωτοευαισθησίας δεν μπορεί να δει όλα τα αστέρια του ουρανού. Όσο πιο αμυδρά είναι τα αστέρια τόσο πιο δύσκολα φαίνονται και μετά από ένα σημείο είναι απλά αόρατα και χρειάζεται τηλεσκόπιο για να τα ξεχωρίσουμε. Έτσι, γνωρίζοντας ποια είναι τα πιο αμυδρά αστέρια που μπορεί να δει το ανθρώπινο μάτι προσπαθούμε να τα εντοπίσουμε. Αν αποτύχουμε περνάμε σε μία λίστα αστεριών λίγο πιο φωτεινά και κάνουμε αυτή την διαδικασία μέχρι να εντοπίσουμε το πιο αμυδρό και με αυτό τον τρόπο μπορούμε οπτικά να υπολογίσουμε πόσο σκοτεινός είναι ο ουρανός στο σημείο που βρισκόμαστε.

Β. Ψηφιακή Φωτομετρία με ειδικό φωτομετρητή SQM της καναδικής Unihedron. Είναι ένα φορητό όργανο το οποίο χρησιμοποιεί τον αισθητήρα TAOS TSL237S και το φίλτρο HOYA CM-500. Παίρνουμε πολλαπλές μετρήσεις κυρίως στο ζενίθ που η ατμόσφαιρα είναι αραιή και ο ουρανός σκοτεινότερος. Λαμβάνουμε μετρήσεις από πολλά σημεία του ουρανού και βγάζουμε τον μέσο όρο της περιοχής μέτρησης. Ο Αισθητήρας είναι πάρα πολύ ευαίσθητος και λαμβάνει φως από ένα τετραγωνικό δευτερόλεπτο του τόξου του ουράνιου θόλου.

Γ. Φωτογραφική φωτομετρία με ψηφιακή φωτογραφική μηχανή: Λαμβάνουμε φωτογραφίες του νυχτερινού ουρανού με την χρήση φωτογραφικής μηχανή DSLR σε ασυμπίεστη μορφή αρχείων (Raw) και χρησιμοποιώντας εξειδικευμένο λογισμικό (Iris, Aip4win, Maximdl) παίρνουμε την καμπύλη φωτός και την μετατρέπουμε σε μέγεθος ανά τετραγωνικό δευτερόλεπτο του τόξου που είναι και η κύρια μονάδα φωτομετρίας.

Δ. Μετεωρολογικές μετρήσεις. Η θερμοκρασία, η ατμοσφαιρική πίεση και το φορτίο σκόνης στην ατμόσφαιρα εξαιτίας της ερήμου της Σαχάρας και η ταχύτητα των ανέμων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την διάρκεια μίας μέτρησης. Εξίσου σημαντικές πληροφορίες μας δίνει το ιστορικό της περιοχής. Η Εθνική Μετεωρολογική υπηρεσία μας δίνει αξιοποιήσιμα δεδομένα από μετρήσεις ολόκληρου του έτους για τον προσδιορισμό των καιρικών συνθηκών της περιοχής όπως και από τον σταθμό του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.

Οι μετρήσεις μας φέτος επιβεβαίωσαν την διατήρηση των σκοτεινών ουρανών της Σητείας. Η οπτική παρατήρηση επιβεβαίωσε την ψηφιακή φωτομετρία ενώ συμφωνούν και με τα δεδομένα των φωτογραφικών καμπύλων. Στο ζενίθ η φωτομέτρηση άγγιξε σχεδόν τον τέλειο νυχτερινό ουρανό με 21,7 MPSAS (άριστα το 22) και χαμηλά προς την Σητεία και το Παλαίκαστρο με 21,4 MPSAS που θεωρείται πάρα πολύ υψηλό και συγκρίσιμο με τον σκοτεινό ουρανό από το αστεροσκοπείο του Σκίνακα.

Στα τέλη Σεπτεμβρίου θα επιχειρήσουμε σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης μετρήσεις με ειδική κάμερα ccd χρησιμοποιώντας μία μέθοδο που εφαρμόζεται για τις μετρήσεις του ουρανού σε επαγγελματικά αστεροσκοπεία, ώστε να έχουμε ακόμα καλύτερα δεδομένα.

Πραγματικά πιστεύουμε ότι η προσπάθεια για την κατασκευή του Λαϊκού – Εκπαιδευτικού Αστεροσκοπείου Σητείας θα πρέπει να συνεχιστεί, ένα έργο που θα αναβαθμίσει την Σητεία, θα την βάλει στον Παγκόσμιο Χάρτη Λαϊκών Αστεροσκοπείων, θα τονώσει τον τουρισμό και την αγορά της, ενώ θα είναι κέντρο εκπαίδευσης για σχολεία όλων των βαθμίδων, ένα κέντρο διάδοσης των επιστημών και συνάντησης ερασιτεχνών και επαγγελματιών αστρονόμων.