Άρθρο με τον ίδιο τίτλο είχα γράψει το μακρινό 2007, πριν από περίπου 20 χρόνια, για την Οικολογική Ομάδα Ιεράπετρας και το δίκτυο Οικοκρήτη.
Στη διάρκεια αυτών των είκοσι χρόνων, φυσικά και άλλαξαν πολλά πράγματα, δυστυχώς όμως κάποια άλλα έμειναν απελπιστικά τα ίδια.
Κατ’ αρχήν είναι απαραίτητη η αποσαφήνιση κάποιων όρων και εννοιών που χρησιμοποιούνται. Μετά από τόσα χρόνια καμία άγνοια πλέον δεν είναι δικαιολογημένη. Εκ του πονηρού ορισμένοι χρησιμοποιούν και αναπαράγουν λανθασμένη ορολογία για να συγκαλύψουν τυχόν ευθύνες προκειμένου να αποπροσανατολίσουν τον κόσμο στο τι πραγματικά συμβαίνει.
Ανομβρία είναι η περίοδος μειωμένης βροχόπτωσης (κάτω του μέσου όρου), σε μια συγκεκριμένη περιοχή με αποτέλεσμα την παρατεταμένη έλλειψη νερού, είτε στην ατμοσφαιρική, είτε στην επιφανειακή, είτε στην υπόγεια μορφή του. Η ανομβρία αναντίρρητα είναι φυσικό φαινόμενο.
Ως ξηρασία ορίζεται το φαινόμενο της παρατεταμένης ανομβρίας. Έναρξη της περιόδου ξηρασίας σε μια περιοχή έχουμε όταν η ποσότητα των βροχών είναι αρκετά κάτω από το μέσο όρο για χρονικό διάστημα πολλών μηνών. Συνεπώς πρόκειται για ένα ακραίο φυσικό φαινόμενο που δεν επηρεάζεται άμεσα από τις καθημερινές μεταβολές του καιρού, αλλά κάνει την εμφάνισή του βαθμιαία, δίνοντας έτσι χρόνο στην κοινωνία για λήψη μέτρων και περιορισμό των επιπτώσεών του φαινομένου. Αυτό στις οργανωμένες και στις σοβαρές κοινωνίες. Γιατί όταν βλέπεις για χρόνια το φαινόμενο ως απλός θεατής και δε λαμβάνεις κανένα απολύτως μέτρο, δεν μπορεί να θεωρείσαι σοβαρή και οργανωμένη κοινωνία.
Λειψυδρία είναι οι κατάσταση της έλλειψης επαρκών διαθέσιμων αποθεμάτων νερού για την κάλυψη των αναγκών μιας συγκεκριμένης περιοχής. Η λειψυδρία μπορεί να οφείλεται σε φυσικά αίτια όπως είναι η ανομβρία και η κλιματική κρίση, αλλά μπορεί να οφείλεται και σε κακή διαχείριση των εκάστοτε αποθεμάτων ή σε έλλειψη υποδομών.
Η λειψυδρία ΔΕΝ είναι αμιγώς φυσικό φαινόμενο. Το ότι η λειψυδρία μπορεί να είναι το αποτέλεσμα της κακής διαχείρισης των αποθεμάτων νερού, οι περισσότεροι το προσπερνάνε σκόπιμα. Κι αυτό γιατί δε θέλουν να μπει στη συζήτηση η διαχείριση των διαθέσιμων αποθεμάτων νερού. Πόσο εύστοχη, ουσιαστική και αποτελεσματική είναι αυτή η διαχείριση;
Κάτι άλλο που ακούγεται πολύ συχνά είναι ότι «μεγάλες ποσότητες βρόχινου νερού πηγαίνουν χαμένες»! Στην πραγματικότητα καμία ποσότητα νερού δεν πηγαίνει χαμένη. Υπάρχει ο κύκλος του νερού (υδρολογικός κύκλος). Είναι συνεχής η ανακύκλωση του νερού μέσα στην υδρόσφαιρα, στην ατμόσφαιρα και στη λιθόσφαιρα. «Χαμένο» θεωρείται το νερό για εμάς, επειδή δεν προλαβαίνουμε να το αξιοποιήσουμε. Επειδή δεν έχουμε φροντίσει να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις για να το αξιοποιούμε πριν αυτό καταλήξει στη θάλασσα.
Επίσης ένα μέγεθος που πρέπει να αποσαφηνιστεί για να ξέρουμε και να καταλαβαίνουμε για τι πράγμα μιλάμε την κάθε φορά, είναι τα χιλιοστά (mm) βροχής. Μετά από κάθε βροχόπτωση, λέμε ότι έπεσαν τόσα χιλιοστά βροχής. Τι πραγματικά σημαίνει αυτό; Υπάρχουν και ειδικά όργανα, τα βροχόμετρα που μετράνε αυτά τα χιλιοστά βροχής.
Ένα χιλιοστό (mm) βροχής αντιστοιχεί σε ένα λίτρο (lt) νερού ανά τετραγωνικό μέτρο (m2). Το ένα στρέμμα συγκροτείται από χίλια (1000) τετραγωνικά μέτρα (m2). Συνεπώς 1 χιλιοστό βροχής αντιστοιχεί σε 1000 λίτρα νερού ανά στρέμμα ή αλλιώς σε ένα κυβικό μέτρο (m3) νερού ανά στρέμμα ή αλλιώς σε έναν τόνο νερού ανά στρέμμα.
Πρακτικά τι σημαίνουν όλα αυτά;
Επίσημα και έγκυρα στην Ιεράπετρα το έτος 2025 οι βροχοπτώσεις έφτασαν τα 289,6 χιλιοστά (mm). Δηλαδή στην Ιεράπετρα σε κάθε στρέμμα γης, το έτος 2025 έπεσαν 290 τόνοι νερού!!
Παρά τις ποσότητες αυτές, εμείς συνεχίζουμε να βιώνουμε συνθήκες λειψυδρίας. Αυτά τα δεδομένα είναι η μεγαλύτερη απόδειξη ότι η λειψυδρία στην Ιεράπετρα δεν οφείλεται στην ανομβρία ή στην κλιματική κρίση, αλλά αποκλειστικά στην ανυπαρξία των κατάλληλων υποδομών και στην κακή διαχείριση των υφιστάμενων αποθεμάτων νερού.
Με λίγα λόγια και σε απλά ελληνικά, ΕΧΟΥΜΕ ΑΠΟΤΥΧΕΙ. Η τοπική, η περιφερειακή και η κεντρική διοίκηση έχουν αποτύχει στην αποστολή τους που είναι η εξασφάλιση επαρκούς ποσότητας νερού για τις ανάγκες ύδρευσης και άρδευσης της περιοχής μας.
Είναι απορίας άξιο, πως σε αυτές τις συνθήκες ΚΑΝΕΝΑΣ μα ΚΑΝΕΝΑΣ δε μιλάει για τις απώλειες δικτύων; Είναι κοινό μυστικό πως οι απώλειες δικτύων φτάνουν το 50 μπορεί και το 60%. Δηλαδή σήμερα, στην δύσκολη πραγματικότητα που βιώνουμε από τα αποθέματα νερού που έχουμε στη διάθεσή μας, το μισό θα χαθεί σε ζημιές και σε διαρροές που δεν μπορούμε να ελέγξουμε! Και αυτό το θεωρούμε δεδομένο και φυσιολογικό!
Γιατί έχουμε τόσες πολλές απώλειες; Δεν πρόκειται για βαριά φιλοσοφία, ούτε χρειάζονται ειδικές γνώσεις. Παλαιά δίκτυα άρδευσης και ύδρευσης και υποστελέχωση των αρμόδιων υπηρεσιών. Μπήκε ο Δήμος Ιεράπετρας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης εξαιτίας της λειψυδρίας όπως μας είπανε. Και τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Δόθηκαν περισσότερα χρήματα για την αντικατάσταση και τον εκσυγχρονισμό των δικτύων; ΟΧΙ! Έγιναν περισσότερες προσλήψεις στις υπηρεσίες ύδρευσης και άρδευσης; ΟΧΙ! Έγινε επανασχεδιασμός των έργων που έχουν εξαγγελθεί ώστε να ολοκληρωθούν και να παραδοθούν νωρίτερα; ΟΧΙ! Έγιναν καμπάνιες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κόσμου για να υιοθετηθούν ορθές πρακτικές διαχείρισης; ΟΧΙ!
Μπορεί κάποιος να μας εξηγήσει το λόγο για τον οποίο ο Δήμος Ιεράπετρας μπήκε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και σε τι μας βοήθησε και μας ωφέλησε αυτό; Όσο δε δίνεται αυτή η εξήγηση καταλήγουμε στο συμπέρασμα πως αυτό συνέβη αποκλειστικά για επικοινωνιακούς λόγους, μόνο και μόνο για να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι κάτι γίνεται, ενώ στην πραγματικότητα δε γίνεται απολύτως τίποτα!
Οι ευθύνες είναι διαχρονικές, σε πολλά επίπεδα και σε πολλές κατευθύνσεις! 290 τόνοι νερού ανά στρέμμα ετησίως και λέμε ότι δε μας φτάνει! Δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι για να αξιοποιήσουμε αυτές τις ποσότητες και θέλουμε να πάμε στην αφαλάτωση!
Είναι κάτι περισσότερο από τραγικό να μιλάμε για αφαλάτωση. Εάν βρισκόμασταν σε κάποιο άνυδρο και ηφαιστιογενές νησί, στο οποίο δεν μπορεί να δημιουργηθεί υδροφόρος ορίζοντας, ναι να κάνουμε αφαλάτωση.
Η αφαλάτωση όμως κοστίζει. Έχει ενεργειακό κόστος και μάλιστα μεγάλο. Ποιος θα το επιβαρυνθεί το κόστος αυτό; Μη μας πείτε για ΑΠΕ και για Ενεργειακές Κοινότητες! Τα είδαμε κι αυτά τα ανέκδοτα.
Επίσης η αφαλάτωση δεν είναι αθώα. Για την παραγωγή ενός κυβικού γλυκού νερού γίνεται άντληση δύο περίπου κυβικών θαλασσινού ή υφάλμυρου. Το υπολειπόμενο από την επεξεργασία νερό απορρίπτεται πάλι στη θάλασσα με τη μορφή του αλμόλοιπου, το οποίο επιπρόσθετα θα είναι επιβαρυμένο με σημαντικές ποσότητες χλωρίνης και χημικών που χρησιμοποιούνται ως αντικαθαλωτικά και ως προστετευτικά των μεμβρανών των φίλτρων. Ποιος θα υπολογίσει της επιπτώσεις της αφαλάτωσης σε βάθος χρόνου;
Η αφαλάτωση χρησιμοποιείται ως εργαλείο και ως εύκολη λύση για να προσπεράσουμε και να διαγράψουμε τις ευθύνες που υπάρχουν, για τη δημιουργία των σημερινών αδιέξοδων καταστάσεων που βιώνουμε.
Τα πιο επείγοντα και άμεσα που θα έπρεπε ήδη να συμβαίνουν είναι τα εξής:
«Ούτε σταγόνα χαμένη». Αυτό θα πρέπει να είναι το σύνθημα και ο στόχος όλων των διαχειριστών του νερού. Αυτό όμως προϋποθέτει στελεχωμένες και εξοπλισμένες υπηρεσίες ύδρευσης και άρδευσης που δεν υπάρχουν πουθενά. Οι απώλειες των δικτύων φτάνουν το 50 ακόμη και το 60% και αυτό θεωρείται φυσιολογικό. Άμεσος σχεδιασμός αντικατάστασης των παλαιών δικτύων. Άμεση χρηματοδότηση των έργων αυτών χωρίς γραφειοκρατικές και εργολαβικές εμπλοκές. Στελέχωση των υπηρεσιών ύδρευσης και άρδευσης για να υλοποιήσουν τις εργασίες αυτές. Σε κατάσταση έκτατης ανάγκης και με την απειλή της λειψυδρίας ποιος είναι αυτός που απαγορεύει τις προσλήψεις για τη στελέχωση των υπηρεσιών ύδρευσης και άρδευσης; ΝΑ ΚΑΤΑΔΕΙΧΤΕΙ και ΝΑ ΚΑΤΑΓΓΕΛΘΕΙ!
Κάποιος επιτέλους θα πρέπει να μιλήσει για τις απώλειες δικτύων. Πόσες είναι αυτές στην Ιεράπετρα και ποιοι είναι οι ποσοτικοί στόχοι για τη μείωση ή και την εξάλειψή τους;
Αναβάθμιση της λειτουργίας της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων (ΕΕΛ) σε τριτοβάθμια και δημιουργία των απαραίτητων δικτύων, ώστε να είναι δυνατό με τις εκροές να αρδεύονται δενδρώδεις καλλιέργειες, δηλαδή ελαιώνες. Με πολύ συντηρητικούς υπολογισμούς, στην Ιεράπετρα θα εξασφαλίζαμε ετησίως 2 έως 2,5 εκατομμύρια κυβικά νερού. Για πάνω από 10 χρόνια το μόνο που κάνουμε είναι να το συζητάμε. Έχει αρχίσει να γίνεται ανέκδοτο. Στην όποια συζήτηση του θέματος απουσιάζει η διάσταση του χρόνου ΠΟΤΕ ΘΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΣΕ ΘΕΣΗ ΝΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΟΥΜΕ ΤΙΣ ΕΚΡΟΕΣ ΑΥΤΕΣ; Και τι μπορούμε να κάνουμε για να συντομεύσουμε αυτές τις εργασίες; Κανείς δε μιλάει για το χρόνο.
Ανάσχεση της ροής των βρόχινων νερών με μικρής κλίμακας τεχνικά έργα σε κάθε ρεματιά και σε κάθε ρέμα. Έτσι θα εμπλουτίζεται ο υδροφόρος ορίζοντας και θα έχουμε νερό να αντλήσουμε όταν θα το χρειαζόμαστε. Ήδη θα έπρεπε σε κάθε ρέμα και σε κάθε ρεματιά σε όλες τις τοπικές κοινότητες να υπάρχουν συνεργεία που με υλικά της περιοχής (πέτρες και ξύλα) θα κατασκευάζουν μικρά φράγματα ανάσχεσης της ροής του νερού. Είναι εύκολο και χαμηλού κόστους. Δε χρειάζονται ούτε εργολάβοι, ούτε οπλισμένα σκυροδέματα. Ίσως και γι’ αυτό να μην αποφασίζεται η κατασκευή τους.
Υπάρχουν πολλά τέτοια διεθνή αλλά και εγχώρια πετυχημένα παραδείγματα.
Αντί αυτών εμείς σαν οργανωμένη κοινωνία τι κάνουμε; Συνεχίζουμε να φλυαρούμε και να μην αναλαμβάνουμε ποτέ το κόστος και το βάρος καμίας απόφασης. Οραματιζόμαστε μόνο γεωτρήσεις και κατασκευάζουμε μόνο γεωτρήσεις. Μιλάμε για έργα και υποδομές που ποτέ δεν προχωράνε. Τα συμπληρωματικά του φράγματος Μπραμιανών πηγαίνουν από καθυστέρηση σε καθυστέρηση. Με τους ρυθμούς που προχωράνε, αν και όταν υλοποιηθούν, θα είναι ήδη ξεπερασμένα. Το ότι είμαστε σε κατάσταση έκτατης ανάγκης τα επηρεάζει καθόλου; Μάλλον όχι! Το φράγμα του Αγίου Ιωάννη το οποίο θα γίνει με ΣΔΙΤ (Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα) πότε θα γίνει; Τι προβλήματα θα λύσει; Πότε θα μπορεί να αξιοποιηθεί για την ύδρευση και την άρδευσης της περιοχής; Ποιο θα είναι το κόστος; Ποιος θα το επιβαρυνθεί το κόστος αυτό;. Ο ιδιώτης πώς θα πάρει πίσω τα λεφτά του; Μήπως πουλώντας μας τον νερό; Σε τι τιμή θα το πουλάει; Ερωτήματα. Μόνο ερωτήματα. Απαντήσεις δεν υπάρχουν! Για την ακρίβεια υπάρχουν αλλά δε μας τις λένε!
Είναι λοιπόν απογοητευτικό το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουμε. Κάποιοι φροντίζουν μεθοδικά και συστηματικά να μην αντιληφθούμε ποια είναι τα πραγματικά προβλήματα που σχετίζονται με το νερό και την επάρκεια ή την ανεπάρκειά του. Πολιτικά και εργολαβικά συμφέρονται διαιωνίζουν μια διογκούμενη προβληματική κατάσταση η οποία δυστυχώς θα σκάσει στα κεφάλια μας.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι θα μεγαλώσει η εμπορευματοποίηση του νερού – εμπορεύματος και θα έρθει πιο κοντά η ιδιωτικοποίησή του!
Ο αγροτικός κόσμος και ο απλός λαός θα πρέπει να βγάλουν τα συμπεράσματά τους, να διεκδικήσουν αυτά που δικαιούνται και να γυρίσουν την πλάτη σε όσους απεργάζονται την καταστροφή τους!
ΚΥΦΩΝΙΔΗΣ ΝΙΚΟΣ – ΒΙΟΛΟΓΟΣ
