Ελληνικό ελαιόλαδο SOS: «Σε είκοσι χρόνια, ίσως δεν θα υπάρχει κανείς να μαζεύει ελιές»

 

Στη Μεγάλη Γιορτή του Γαστρονόμου μια ομάδα ειδικών μίλησε για τη σημασία του ελαιολάδου και της ελιάς για τη διατροφή μας και ανέλυσε τις διαχρονικές αστοχίες του κράτους και την έλλειψη στοχευμένης πολιτικής για το κρίσιμο αυτό εθνικό προϊόν.

Πώς διαλέγουμε ελαιόλαδο, πώς το συντηρούμε, πόσες ποικιλίες ελιάς διαθέτουμε, πρέπει να το μαγειρεύουμε ή είναι καλύτερα να το τρώμε ωμό, έχουμε πραγματικά το καλύτερο ελαιόλαδο στον κόσμο; Τέτοια ήταν τα ερωτήματα που τέθηκαν στην κρίσιμη συζήτηση για το ελληνικό ελαιόλαδο, η οποία έλαβε χώρα στο πλαίσιο των Food Talks με καλεσμένους ειδικούς από διαφορετικά πεδία –παραγωγή, γευσιγνωσία, επιστήμη και διατροφή–, και συντονίστρια τη δημοσιογράφο της Καθημερινής Τάνια Γεωργιοπούλου.

«Υγρό της ζωής» χαρακτήρισε το ελαιόλαδο η δρ Αντωνία Τριχοπούλου, που αγωνίστηκε όσο λίγοι 

να προβληθεί η αξία της ελιάς, του ελαιολάδου και των παραδοσιακών προϊόντων της χώρας μας.

Η δρ Αντωνία Τριχοπούλου, καθηγήτρια Προληπτικής Ιατρικής και ειδική στη μεσογειακή διατροφή, χαρακτήρισε το ελαιόλαδο «υγρό της ζωής», επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα ευτύχησε να το έχει στην καθημερινότητά της επί αιώνες. Ωστόσο, παρατήρησε ότι οι νεότερες γενιές το αντικαθιστούν όλο και συχνότερα με σπορέλαια ή μαργαρίνες, χάνοντας έτσι ένα βασικό στοιχείο της υγιεινής μεσογειακής διατροφής. Σημείωσε επίσης ότι το ελαιόλαδο όταν τηγανίζεται δεν είναι επιβλαβές, όπως συχνά πιστεύεται, αλλά χρειάζεται να είμαστε προσεκτικοί στη διαχείριση και να μην το καίμε. «Το λάδι είναι πρωταρχικό προϊόν, αυτό που χρησιμοποιούμε στα φοβερά φαγητά που αποκαλούμε λαδερά. Όταν τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι, για παράδειγμα, βγαίνουν στο λάδι όλες οι θρεπτικές ουσίες, τις οποίες συχνά πάμε και αγοράζουμε σαν χαπάκια και σαν συμπληρώματα», είπε. Για την ίδια, η καταγωγή και η αφήγηση πίσω από κάθε λάδι –αν προέρχεται από την Ολυμπία, τους Δελφούς ή την Κρήτη– είναι εξίσου σημαντική με τη χημική του ανάλυση.

Ο Βασίλης Φρατζολάς, σύμβουλος ποιότητας και έμπειρος δοκιμαστής, έδωσε μια σκληρή εικόνα τη

ς πραγματικότητας για το ελαιόλαδο στην Ελλάδα.

Ο ελαιοπαραγωγός Χριστόδουλος Ρουμελιώτης ήρθε στη γιορτή του Γαστρονόμου από την Καβάλα, εν μέσω συγκομιδής. Πριν από την οικονομική κρίση, δεν γνώριζε καν πού βρίσκονταν οι οικογενειακοί ελαιώνες. «Καλλιεργούσαν τις ελιές οι θείοι μου και μας έδιναν λίγο λάδι. Όμως η κρίση μάς έκανε να στραφούμε σε αυτόν τον τομέα. Από το 2013 ασχολούμαι με το ελαιόλαδο», εξομολογήθηκε. Μίλησε δε για την εμπειρία του από το χωράφι, εξηγώντας πως πολλά λάθη γίνονται πριν ο καρπός της ελιάς φτάσει στο ελαιοτριβείο. Η χρήση σακιών που «πνίγουν» και στραπατσάρουν τον καρπό, η καθυστέρηση στη μεταφορά στο ελαιοτριβείο και η κακή αποθήκευση αλλοιώνουν την ποιότητα του ελαιολάδου που θα προκύψει, είπε με ειλικρίνεια. Είναι ευρέως διαδεδομένη αυτή η πρακτική. «Βάζουμε τον καρπό σε τσουβάλια και έπειτα αυτά τα τσουβάλια τα αφήνουμε μέρες ολόκληρες να στάζουν τα υγρά. Έτσι φεύγει η υγρασία από τον καρπό και παίρνεις περισσότερο ποσοστό επί του βάρους. Όμως το τελικό προϊόν, το ελαιόλαδο, είναι υποβαθμισμένο σοβαρά», είπε. «Η Ελλάδα νομίζει ότι έχει το καλύτερο λάδι του κόσμου, αλλά αυτό δεν ισχύει πάντα», παραδέχτηκε ο παραγωγός. Σημείωσε ότι η αμοιβή των παραγωγών παραμένει χαμηλή –γύρω στα 4-4,5 ευρώ το κιλό– ωστόσο το κόστος παραγωγής είναι υψηλό και οι τιμές αυτές δεν το καλύπτουν πολλές φορές. «Η δουλειά του παραγωγού δεν πληρώνεται», τόνισε.

Η ομάδα συζήτησης για το ελαιόλαδο περιλάμβανε πολλές ειδικότητες, από γιατρούς μέχρι παραγωγούς. 

Από αριστερά: ο γεωπόνος Γιώργος Κωστελένος, η υπεύθυνη του Εργαστηρίου Γευσιγνωσίας Ελαιολάδου 

Καλαμάτας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Άννα Μηλιώνη, ο παραγωγός Χριστόδουλος Ρουμελιώτης, 

ο οποίος βραβεύτηκε φέτος από τον Γαστρονόμο, ο δοκιμαστής ελαιολάδου Βασίλης Φραντζολάς, η γιατρός 

και ακαδημαϊκός δρ Αντωνία Τριχοπούλου και η συντονίστρια της συζήτησης, η δημοσιογράφος της

 Κ, Τάνια Γεωργιοπούλου.

Ο δρόμος της ποιότητας περνά από την παιδεία

Ο Βασίλης Φραντζολάς, σύμβουλος ποιότητας και έμπειρος δοκιμαστής ελαιολάδου, έδωσε μια πιο σκληρή εικόνα της πραγματικότητας. Σύμφωνα με τον ίδιο, περίπου 95% των φιαλών ελαιολάδου του εμπορίου έχουν κάποιο ελάττωμα. «Υπάρχουν δεκαεπτά διαφορετικά πιθανά ελαττώματα που επηρεάζουν τη γεύση και την ποιότητα», σημείωσε. Υποστήριξε ότι η Ελλάδα πρέπει να επενδύσει στην εκπαίδευση παραγωγών και καταναλωτών από το δημοτικό σχολείο, και να δημιουργήσει θεσμικά μια Σχολή Ελαιολάδου για να θεραπευτούν χρόνιες παθογένειες σε όλη την αλυσίδα του ελαιολάδου, από το χωράφι στο πιάτο μας. Ανέφερε ως παράδειγμα την Τυνησία, η οποία με τεχνολογικό εκσυγχρονισμό και ρομποτικά συστήματα έχει φτάσει στη λεγόμενη «Γεωργία 4», ενώ η Ελλάδα παραμένει πίσω. «Εμείς στο παγκόσμιο εξαγωγικό δίκτυο τυποποιημένου ελαιολάδου έχουμε το 2,7-3%. Η Τυνησία σήμερα, μια χώρα αφρικανική, η οποία όμως έχει επικεντρωθεί στο ελαιόλαδο, έχει το 13%. Αυτό δεν έγινε τυχαία», τόνισε.

Κατά τον κ. Φραντζολά, τα ελαιοτριβεία αποτελούν το μεγάλο πρόβλημα του κλάδου, καθώς εκεί με τους χειρισμούς που γίνονται υποβαθμίζεται η ποιότητα. «Χρειάζεται να εκπαιδευτούν οι άνθρωποι στα ελαιοτριβεία και να πιστοποιηθούν τα ελαιοτριβεία. Είναι δύσκολο, αλλά μπορεί να γίνει», κατέληξε.

«Η Ελλάδα είναι η χώρα όπου εξημερώθηκε η ελιά, με ιστορία που ξεπερνά τις έξι χιλιάδες χρόνια. 

Διαθέτει πάνω από 130 ποικιλίες, όμως μόλις δεκαπέντε αξιοποιούνται συστηματικά», περιέγραψε

 ο γεωπόνος Γιώργος Κωστελένος.

Ποικιλίες, ταυτότητα και μέλλον

Ο γεωπόνος και φυτωριούχος Γιώργος Κωστελένος από το 1990 ασχολείται με το πολλαπλασιαστικό υλικό και τις ποικιλίες της ελιάς. Έχει ταξιδέψει στην Αυστραλία, στην Κίνα, στο Ιράν, στην Ισπανία, στην Ιταλία, στην Αίγυπτο, στη
Γεωργία και αλλού, και παρουσίασε μια πιο μακροσκοπική εικόνα περιγράφοντας τη μυθολογία που συνοδεύει την ελιά και η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει ένα εξαιρετικό και μοναδικό όχημα μάρκετινγκ για το ελληνικό ελαιόλαδο. «Η
Ελλάδα είναι η χώρα όπου εξημερώθηκε η ελιά, με ιστορία που ξεπερνά τις έξι χιλιάδες χρόνια. Διαθέτει πάνω από 130 ποικιλίες, όμως μόλις δεκαπέντε αξιοποιούνται συστηματικά», περιέγραψε. «Έχουμε αφήσει το ισχυρότερο χαρτί που έχουμε, τις ποικιλίες. Μέσα στις ποικιλίες μπορούμε να βρούμε πάρα πολλές ιδιαιτερότητες και να ποντάρουμε σε αυτές. Εμείς δεν μπορούμε να ανταγωνιστούμε σε ποσότητα και σε χαμηλό κόστος χώρες όπως η Ισπανία ή η Τυνησία, που έχουν μεγάλες εκτάσεις. Πρέπει λοιπόν να στραφούμε σε κάτι άλλο», συμπλήρωσε.

Ο κ. Κωστελένος υπογράμμισε την ανάγκη να επενδύσουμε στην ιδιαιτερότητα κάθε ποικιλίας και στο «αφήγημα» που τη συνοδεύει, ώστε να αποκτήσει διεθνή αναγνωρισιμότητα. «Δεν υπάρχει ούριος άνεμος για εκείνον που δεν ξέρει πού
πηγαίνει», είπε, προειδοποιώντας παράλληλα για το δημογραφικό πρόβλημα: «Σε είκοσι χρόνια, ίσως δεν θα υπάρχει κανείς να μαζεύει ελιές».

Η Άννα Μηλιώνη υπογράμμισε ότι το ελαιόλαδο έχει έναν χρόνο ζωής. Ο ελαιοπαραγωγός Χριστόδουλος Ρουμελιώτης επισήμανε ότι πολλά λάθη γίνονται πριν ο καρπός της ελιάς φτάσει στο ελαιοτριβείο.

Η Άννα Μηλιώνη, υπεύθυνη ποιότητας και επικοινωνίας του Εργαστηρίου Γευσιγνωσίας Ελαιολάδου στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, εξήγησε ότι το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο είναι η ανώτερη κατηγορία ελαιολάδου, αλλά μπορεί να υποβαθμιστεί με τον χρόνο, τη ζέστη ή την έκθεση στον ήλιο. «Το ελαιόλαδο είναι φυσικός χυμός φρούτου· χαλάει όπως κάθε χυμός», σημείωσε. Συμβούλεψε τους καταναλωτές να προτιμούν το φρέσκο λάδι και να μην τρώνε το περσινό, γιατί το ελαιόλαδο έχει έναν χρόνο ζωής.

«Πώς αναγνωρίζουμε το καλό ελαιόλαδο; Πρώτον από την οσμή: Θα πρέπει να είναι αυτό που θα λέγαμε “φρουτώδες”, να αισθάνομαι μια φρεσκάδα, μια ευχαρίστηση. Όταν το γεύομαι και το καταπίνω, να μην αφήνει πίσω του κάτι λιπαρό, να μένει το στόμα καθαρό. Και η γεύση του να είναι λίγο πικάντικη, ένα μικρό κάψιμο στον λαιμό».

Η εκδήλωση έκλεισε με τη διαπίστωση ότι το ελληνικό ελαιόλαδο έχει τεράστια δυναμική, όμως χρειάζεται να ξαναχτιστεί μια κουλτούρα σεβασμού και γνώσης γύρω από αυτό. Οι ειδικοί συμφώνησαν πως το μέλλον του δεν βρίσκεται στην
ποσότητα, αλλά στην ποιότητα και στην ιστορία που κουβαλά. Το ελαιόλαδο, όπως ειπώθηκε, είναι κάτι πολύ περισσότερο από προϊόν διατροφής· είναι πολιτισμός, μνήμη και ταυτότητα. Η πρόκληση για την Ελλάδα είναι να το ξαναδεί έτσι· όχι ως αυτονόητο αγαθό, αλλά ως θησαυρό που χρειάζεται φροντίδα, εκπαίδευση και στρατηγική για να λάμψει ξανά διεθνώς.

 Πηγή : gastronomos.gr